vraag 6 Profiteert extreem-rechts?

De PVV en het Front National uiten al jaren kritiek op de islam. Hun boodschap dringt nu verder door in de maatschappij.

... veel mensen toonden de tekst Je suis Charlie (ik ben Charlie), zoals hier inNijmegen ...
... veel mensen toonden de tekst Je suis Charlie (ik ben Charlie), zoals hier inNijmegen ... Foto Novum

De islam is een moeilijke religie, zei Wallerand de Saint-Just van het nationaal-populistische Front National gisteren tegen een journalist van de Arabische nieuwszender Al Jazeera. „Want ze verwart burgerlijke en religieuze wetten. Ze erkent niet het Franse principe van de seculiere staat.” Hij ging nog even door: „De islam heeft meer dan andere religies de neiging om fanatici te scheppen. De feiten bewijzen dat.”

Geert Wilders zei het gisteren in een videoboodschap op de PVV-site nog net wat scherper. „Niemand, niemand kan nog de waarheid ontkennen. Het is de islam die telkens weer de moordenaars inspireert. Het is Mohammed, het is de Koran, dát is het probleem en niets anders.”

Het Front National van Marine Le Pen en de PVV van Geert Wilders zijn bondgenoten, geestverwanten. Ze trekken in Frankrijk en Nederland al jaren het debat over de islam naar zich toe. Zij zijn de issue owners waarop de andere partijen meestal gedwongen zijn te reageren. Maar hun kiezers moeten schroom overwinnen om voor hen te kiezen. Is na de dodelijke aanslag op de redactie van Charlie Hebdo hun moment aangebroken?

De opmerkingen van FN-prominent Saint-Just leidden meteen tot een woedende reactie van Youssef Boussoumah van de Parti des Indigènes de la République, een vertegenwoordiger van de Franse moslimgemeenschap. „We verwerpen de aanslag én het misbruik ervan door de jakhalzen die dit incident willen benutten om een heksenjacht te beginnen op moslims.” Volgens Boussoumah was de aanslag gericht tegen Franse moslims en niet-moslims. Maar hij vreest dat het een aanleiding wordt voor mensen om moslims aan te vallen.

Volgens de Franse islamdeskundige Olivier Roy hebben de terroristen bereikt wat ze wilden, namelijk het publiek choqueren. Hij beschouwt de aanslag als „een kwantitatief en daarom kwalitatief keerpunt”.

Peter Neumann, directeur van het International Center for the Study of Radicalization aan King’s College in Londen, spreekt van „een gevaarlijk moment voor Europese samenlevingen”. Hij signaleert in The New York Times aan de ene kant groeiende steun voor jihadistische organisaties en aan de andere kant „de witte arbeidersklasse die in toenemende mate het gevoel heeft vervreemd te raken van de maatschappij en niet langer verbonden te zijn met de elite”.

Steeds vaker fel en boos

Uit recente onderzoeken van onder meer de Bertelsmann Stiftung en het Pew Research Center blijkt dat de angst voor de islam in Europa groot is. In Spanje bijvoorbeeld denkt meer dan 60 procent van de bevolking dat de islam niet verenigbaar is met de westerse samenleving. In Frankrijk en Duitsland is dat ruim 50 procent en in het Verenigd Koninkrijk ongeveer 47 procent. Het Sociaal en Cultureel Planbureau meldde vorige maand dat Nederlanders zich vorig jaar meer zorgen zijn gaan maken over moslims en ‘islamisering’, en die ook steeds vaker fel en boos verwoorden.

Pew Research Center onderzocht vlak voor de Europese verkiezingen afgelopen voorjaar ook of er verschil is tussen linkse en rechtse kiezers in hun mening over moslims. Over het algemeen blijken rechtse stemmers veel negatiever over de islam. In Duitsland heeft 20 procent van de linkse kiezers negatieve opvattingen over moslims, tegen 47 procent van de rechtse kiezers. In Frankrijk is het verschil iets kleiner: 17 procent van linkse kiezers tegenover 40 procent van de rechtse kiezers.

Het lijkt waarschijnlijk dat de terreurdaad in Parijs de stemming zal beïnvloeden. Rechts-populistische politici spelen daarop in. „Het bloedbad in Parijs laat zien hoe fragiel de waarden van onze samenleving zijn en hoezeer ze bescherming nodig hebben”, zei Alexander Gauland van de Alternatieve für Deutschland in reactie op de aanslag. Hij vindt dat er beter geluisterd moet worden naar degenen die waarschuwen voor „het dreigende gevaar van het islamisme”.

‘Gewone moslims lijden eronder’

„Een groot deel van het Europese publiek is latent anti-moslim”, zegt Neumann in The New York Times. „Door de toenemende mobilisering van die krachten bereiken ze nu het hart van de maatschappij. Als er meer van dit soort incidenten komen, en die zullen er komen, zullen we een verdere polarisatie zien van die Europese samenlevingen in de komende jaren.” Degenen die daar het meest onder zullen lijden zijn volgens hem „de gewone moslims die hun leven proberen te leven in Europa”.

Geert Wilders voegde gisteren in zijn videoboodschap een zinnetje toe aan zijn bewering dat de islam „telkens weer moordenaars inspireert”. Hij zei erbij: „Ik heb het natuurlijk niet over alle moslims.” Het klinkt in de verte naar Marine Le Pen, die na de aanslag waarschuwde tegen „verwarring” tussen radicalen en de miljoenen moslims met doorsnee-Franse, democratische waarden. Maar zij concentreert haar kritiek op de radicale, politieke islam. Wilders gaat verder. „Alleen keiharde maatregelen kunnen verder bloedvergieten voorkomen”, zei hij gisteren: „We moeten ons land de-islamiseren.”