Opinie

Soms begrijpen de Fransen en wij elkaar

Satire van Lucky TV in ‘De Wereld Draait Door’.
Satire van Lucky TV in ‘De Wereld Draait Door’.

Rome, Kopenhagen, Berlijn, Parijs: overal werden gisteren pennen en potloden in de lucht gestoken uit solidariteit met Charlie Hebdo, maar nergens zo massaal als in Nederland.

Het is de vraag in welke mate een in zichzelf gekeerde natie als de Franse lucht heeft gekregen van het in slecht Frans opgestelde spandoek van de gemeente Hilversum (‘le capital Néerlandais des médias’) of de in voortreffelijk Frans uitgesproken bijval van le maire de Rotterdam. En dan zwijgen we nog van de burgemeesters van Leeuwarden, Groningen, Culemborg, Doetinchem, Heerhugowaard en vele andere steden en dorpen. Maar opmerkelijk was de deels rechtstreeks door het NOS Journaal uitgezonden orgie van burgerzin zeker.

Nederland en Frankrijk begrijpen elkaar vaak niet, behalve in een radicaal secularisme en diep in de revoluties van respectievelijk 1581 en 1789 gewortelde burgerplicht om machthebbers de waarheid te zeggen en schijnheiligheid aan te klagen. Zelfs de koning doet op zijn eigen manier mee, althans volgens Lucky TV.

Die Frans-Nederlandse as van opstandigheid als geloofsartikel uitte zich ook in een bliksemsnelle aankoop van de gisteren ingelaste documentaire Caricaturistes - Fantassins de la Démocratie (VARA) van Stéphanie Valloatto, over cartoonisten in verschillende landen die zich niet bang laten maken. De vertaling als ‘verdedigers van de democratie’ zit er wel net naast; fantassins zijn infanteristen, voetsoldaten die als eersten plegen te sneuvelen.

Dat de documentaire kortademig aanvoelt, valt te verklaren uit de drastische inkorting van 106 minuten in Cannes naar 49 minuten op tv. Er resteert genoeg. Nooit geweten dat de Venezolaanse dictator Chávez een wet liet aannemen die het verbiedt om het hoofd van de president te tekenen. We leren dat bevallige politici als Netanyahu moeilijker te tekenen zijn dan markante lelijkerds: Sharon, Arafat, Bush jr. En zien nog eens de door Assads trawanten gebroken vingers van de Syrische cartoonist Ali Ferzat.

Angst voor lijf en leden liep gisteren als rode draad door de beschouwingen van de tweede avond na het bloedbad. Matthijs van Nieuwkerk, veel meer op dreef en met betere gasten dan de vorige avond, bekende desgevraagd aan het einde van DWDD zich ook een beetje „wiebelig” te voelen en sneller dan normaal door de stad te fietsen. Joost Zwagerman, presentator van de aflevering van Zomergasten in 2004 die Theo van Gogh uiteindelijk het leven zou kosten, betoonde zich woedend dat hij nooit vernomen had dat regisseur George Schouten zijn naam destijds van de credits had gehaald. Uit angst.

Dat laatste klopt maar gedeeltelijk. In het boekje De Achterkant van Zomergasten (2010) uit Schouten inderdaad zijn zorgen, ook voor andere medewerkers met vrouw en kinderen. Maar de belangrijkste reden dat hij zijn naam liet verwijderen was protest tegen de beslissing van de VPRO om een nieuwe productie in het programma op te nemen en een platform te bieden aan de politieke opvattingen van Ayaan Hirsi Ali. Zijn daad was dus eerder moedig dan bang. Dat zijn de meeste journalisten en kunstenaars echt niet zo snel.