Mark Zuckerberg gaat boeken hip maken, so what?

De opdracht leek eenvoudig – tot woensdagmiddag: verheug u! Deze week presenteerden de Nederlandse uitgevers hun plannen voor het komende half jaar, met bijvoorbeeld prachtboeken van (mijn keuze) Stephan Enter, David Grossman en de Mondriaanbiografie van Léon Hanssen. En er komt nog veel méér.

U zoekt natuurlijk de nieuwe Westerhoven. Dat boek ligt in de winkel! De recensie staat op pagina 8 van deze bijlage. Met ernaast een stuk over het werk van Hester Tollenaar en de in haar woorden opgeroepen Marokkaanse taferelen. En voor de agenda: in mei staat natuurlijk de nieuwe De Haan op het programma. Het is niet zijn beste boek, maar spectaculair en nog pijnlijker actueel dan iemand het ooit bedoeld kan hebben: Frankrijk zucht erin onder het juk van een islamitische president – het boek van De Haan is in Frankrijk al verschenen onder een van zijn heteroniemen: Michel Houellebecq. De boeken van De Haan zijn vaak eerst in het Frans te krijgen, ook wel eens met de auteursnaam ‘Milan Kundera’.

Want uiteindelijk zijn het de woorden van vertalers als De Haan en Westerhoven die we lezen als we onze favoriete buitenlandse romans pakken. De Haan publiceerde vorige maand ook nog iets onder eigen naam, dat, zoals dat heet, ‘plat viel’. Het was zijn samen met Richard Kwakkel voor de Taalunie gemaakte rapport: Dagelijks brood. Arbeidsmarktpositie van boekvertalers in het Nederlandse taalgebied. Je kunt het, helaas, geen verrassend boek noemen. De Haan en Kwakkel becijferden dat de best betaalde vertalers van Nederland iets meer dan duizend euro per maand verdienen – bruto. En dat die groep zes cent per vertaald woord krijgt. Voor een roman van zo’n 250 pagina’s komt dat neer op zo’n 4000 euro, 16 euro bruto per pagina – mijn loodgieter haalt voor dat bedrag zijn waterpomptang nog niet te voorschijn. En dat zijn de best betaalde vertalers.

Maar ja, wat doe je eraan? Het lot van vertalers in de literaire wereld is als dat van bootvluchtelingen in de Straat van Gibraltar: iedereen vindt het sneu, maar niemand heeft tijd of zin om echt in actie te komen. Misschien moeten we alleen nog maar boeken kopen met een vertalerskeurmerk, waarop de uitgever garandeert dat hij in elk geval die zes cent heeft betaald? Crowdfunding voor vertalingen? (Martin de Haan financiert zo het boek dat hij over Houellebecq schrijft.) Of toch Mark Zuckerberg vragen om de vertalers te redden, zoals hij met zijn Facebookleesclub ineens geldt als de redder van het boek.

Al wordt de boekenwereld tegenwoordig zo vaak ‘gered’ dat ik er wat ongedurig van word. De baas van Facebook gaat boeken weer hip maken, so what? Het is toch een beetje de CEO van Shell die vol trots een zonnepaneel op zijn hondenhok laat monteren. Maar ik houd op, er zijn van die dagen waarop het niet goed lukt om je waar dan ook op te verheugen. Of toch: op de Charlie Hebdo van volgende week. En alle weken daarna.