...en ik denk aan Anders Breivik en aan Marine Le Pen

François Hollande, de president van Frankrijk, heeft de aanslag in Parijs terecht „een daad van uitzonderlijke barbarij (..) tegen de vrijheid van meningsuiting” genoemd. Maar niemand die bekend is met de toenemende spanning tussen de (ruim) vijf miljoen miljoen Franse moslim-burgers en de giftige erfenis van het Franse kolonialisme in Noord-Afrika zal verrast zijn door deze moorden.

We moeten in gedachten houden dat de ergste terroristische uitbarsting in Europa uit de afgelopen jaren, de moord op 77 mensen in Noorwegen in 2011, niet is gepleegd door militante islamisten maar door een extreemrechtse fanaticus, Anders Behring Breivik.

Zoals andere politiek gedreven aanslagen, van 9/11 tot en met de moord, afgelopen mei, op vier mensen in het Joods museum in Brussel, is de wreedheid tegen Charlie Hebdo even verachtelijk als onaanvaardbaar. Onder de eersten die deze veroordeelden, was de Franse Raad voor het Moslimgeloof die het ‘een barbaarse daad tegen democratie en persvrijheid’ noemde.

Charlie Hebdo is een bastion in een Franse traditie van harde satire. Het heeft een lange staat van dienst in het bespotten en uitdagen van moslims. Twee jaar geleden publiceerde het een 65 pagina’s tellend stripverhaal over het leven van de profeet Mohammed. Deze week besteedde het aandacht aan Soumission, de nieuwe roman van de eigenzinnige schrijver Michel Houellebecq, waarin hij de spot drijft met Frankrijk dat in de greep raakt van een islamitisch bewind met een moslim-president.

Er is geen enkele reden te bedenken om de aanslag in Parijs te vergoelijken, of te suggereren dat de vrijheid van meningsuiting zich niet uitstrekt tot satire over godsdienst. Wel mag worden gezegd dat enig gezond verstand handig zou zijn bij publicaties als die van Charlie Hebdo en de Deense krant Jyllands-Posten, die menen op te komen voor vrijheid als ze moslims provoceren [maar in feite gewoon stom zijn*].

De grote vraag die nu aan de orde is, luidt wat de invloed van de moorden op het politieke klimaat zal zijn, en met name op de kansen van Marine Le Pen en haar extreemrechtse Front National. Anti-islamisme maakt deel uit van de electorale aantrekkingskracht van de partij, die in Frankrijk de verwachtingen overtrof bij de verkiezingen voor het Europese parlement, afgelopen mei.

De bloedige aanslag op Charlie Hebdo kan weinig anders uitlokken dan diepe afkeer. Dit was een verschrikkelijke terroristische daad die het leven heeft geëist van twaalf onschuldige mensen. Onze eerste reactie moet zijn dat we rouwen om de slachtoffers. Maar dit is meer dan een menselijk drama. Het is regelrechte intimidatie, een aanslag op de vrijheid van meningsuiting, die de pijler vormt van iedere democratische samenleving. De aanslag is beraamd om een verraderlijke vorm van zelfcensuur te zaaien. Niets anders past dan scherpe veroordeling.

Marine Le Pen heeft afstand genomen van het antisemitisme dat haar vader, Jean-Marie Le Pen, uitdroeg. Maar in plaats hiervan heeft zij ingezet op een steeds hardere anti-islamkoers. In 2010 vergeleek zij moslims die op straat bidden met de nazi-bezetting van Frankrijk in 1940-1944. Nog geen anderhalf jaar later haalde zij 17,9 procent van de stemmen bij de Franse presidentsverkiezingen. Zij maakt goede kans haar aanhang dusdanig te vergroten dat zij de eerste ronde kan doorstaan bij de verkiezingen van 2017, hoewel een overwinning in een tweede ronde niet mogelijk zal zijn. Anti-islamisme en een harde lijn tegen immigratie zullen Le Pens aanhang doen groeien, maar ze zullen niet de deuren van het Elysée voor haar openen. Onderzoek wijst uit dat de meerderheid van het Franse volk racisme en extremisme verwerpt.

De Engelse schrijver Andrew Hussey publiceerde vorig jaar een boek met de titel The French Intifada, waarin hij Frankrijk beschrijft als ‘de hoofdstad van de wereld van vrijheid, gelijkheid en broederschap, die onder vuur ligt van de boze en onteigende erfgenamen van het Franse koloniale project’. De moordenaars in Parijs dagen de Franse politici en burgers uit pal te staan voor de kernwaarden van de republiek en politiek geweld te verslaan zonder te bezwijken voor het sirenegezang van extreem-rechts.

* In de webversie van dit stuk werden na enkele uren deze woorden geschrapt.