Opinie

Terug naar 2004, met kleine verschillen

De bank van 'Jinek’ (KRO-NCRV) wordt gimmick.
De bank van 'Jinek’ (KRO-NCRV) wordt gimmick.

Cartoonist Ruben Oppenheimer, die gisteren vaak en lang aan het woord was, opperde bij Jinek een prikkelende hypothese: „Als er een aanslag op de metro van Parijs was geweest met twintig doden, dan zouden wij hier nu niet met zijn allen zitten te praten.”

Ik denk dat hij gelijk heeft. Het is de hufterigheid van een aanslag op tekenaars en narren (eerder dan journalisten) die zo tot de verbeelding spreekt, al is het maar omdat daardoor de doeraks aan de andere kant van het spectrum weer vleugels krijgen. Geert Wilders, schijnbaar de enige politicus die gisteren in Den Haag op zijn post zat, likte zich letterlijk de lippen af.

Dat maakte me het kwaadst: we zijn door de aanslag op Charlie Hebdo gewoon weer terug in 2004, bij de moord op Theo van Gogh. Ik hoorde weer alle clichés en drogredenen over de vrijheid van meningsuiting, en ook de laffe suggestie van sommige media dat we maar beter niet te veel cartoons over Mohammed kunnen laten zien, was weer terug. Het belangrijkste verschil is dat nu prominente moslims, zoals de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb, zich veel ondubbelzinniger uitspreken tegen de barbarij. Mede daardoor zal het nu misschien korter duren voordat we weer normaal kunnen gaan doen.

De televisie deed het ook niet zo slecht als toen. Om 12.18u begon het NOS Journaal met extra bulletins, een vuurdoop voor nieuwslezer Dionne Stax. Met hulp van Europacorrespondent Saskia Dekkers werd het nieuws uit Parijs op de voet gevolgd, vooral door Ron Linker, bellend vanuit een taxi naar de plaats delict.

Eén keer werd de executie op straat van een politieman, die later Achmed bleek te heten, expliciet vertoond. Voortschrijdend inzicht deed de NOS besluiten, zoals bijna alle nieuwszenders, omop het cruciale moment het beeld zwart te maken, omdat veel kijkers zoiets gruwelijks niet willen zien. Ik wel, want het leek te gaan om burgerjournalistiek die een oorlogsmisdaad registreert, en niet om een rituele moord, vastgelegd om ons bang te maken. Dat laatste uitzenden is meegaan in een frame, dit is eerder hard nieuws.

Ook nieuw was de toon van de deskundigen in Nieuwsuur, van wie drie het eens leken over een verband tussen terrorisme en de ontwrichting van Arabische staten door westerse interventie. Dat geluid hoorde je na 11 september 2001 niet vaak op televisie.

De Wereld Draait Door bleef meer op vertrouwd terrein, met een uitzending vol journalisten, cartoonisten en cabaretiers die bekende meningen uitwisselden. „De ene angst is de andere niet,” stelde Claudia de Breij, en dat leek de verstandigste opmerking.

Het meest verrassend vond ik het bonte gezelschap van acht deskundigen op de veel te volle bank van Jinek. Het martelwerktuig, ontleend aan een te Amerikaanse visie op wat een talkshow moet zijn, begint een gimmick te worden, bijna een reden op zich om te kijken. Er waren twee mij niet bekende Belgische dames, Annelies Beck (VRT) en arabist Annabell Van den Berghe, die te weinig aan het woord kwamen. Overigens greep Eva Jinek de kans om te laten zien wat ze kan. Al in aflevering drie van de reeks dagelijkse, actuele talkshows rondde ze nipt de kaap van een miljoen kijkers, zonder dat het kringgesprek uit de hand liep of aperte concessies aan de inhoud.