Prognose: tekort gemeenten groeit naar 4,8 miljard euro

Gemeenten krijgen in 2018 gezamenlijk een tekort van 4,8 miljard euro, stelt het COELO.
Gemeenten krijgen in 2018 gezamenlijk een tekort van 4,8 miljard euro, stelt het COELO. Foto ANP / Lex van Lieshout

Het begrotingstekort van gemeenten komt over drie jaar uit op 4,8 miljard euro, stelt het Groningse onderzoeksinstituut COELO vandaag. Omdat gemeenten geen tekort mogen hebben, moeten gemeenten gaan bezuinigen om het gat te dichten.

Het tekort komt neer op een bedrag van 284 euro per inwoner, of 13 procent van de netto uitgaven. Oorzaak voor de stijging zijn de decentralisaties. Vorig jaar waren de gemeentelijke uitgaven goed voor 9 procent van het Nederlandse bbp. Dat groeit door de overdracht van taken van het rijk (€) naar gemeenten dit jaar met ongeveer 4 procentpunt.

Het tekort is niet gelijkmatig verdeeld over de gemeenten, stellen de onderzoekers. Gemeenten die voor een grotere regio het centrum vormen en gemeenten met een zwakke sociale structuur krijgen relatief de grootste geldnood.

Volgens de onderzoekers is er geen sterk verband met of een gemeente een krimpende of groeiende bevolking heeft. Wel is er een verband met de hoogte van de gemeentelijke lasten: hoe hoger, hoe kleiner het tekort.

Grootste aanpassing

Grote gemeenten (>150.000 inwoners) en gemeenten met 50.000-100.000 inwoners moeten het sterkst bezuinigen. Hetzelfde geldt voor gemeenten in Groningen, Friesland, Drenthe en Zuid-Holland. De onderzoekers:

“Anders dan het Rijk moeten gemeenten hun begroting laten sluiten. Het gat van 4,8 miljard euro in 2018 heeft daarom het karakter van een taakstelling. Gemeenten doen er alles aan om het gat te dichten, en niet pas in 2018 maar ook al in de begrotingen voor 2015. Hun mogelijkheden daarvoor zijn echter beperkt.”

Volgens de onderzoekers zullen vooral de uitgaven moeten worden beperkt. Omdat het om zo’n groot bedrag gaat, “zal dit niet kunnen zonder gevolgen voor het voorzieningenniveau”. Gemeenten hebben hierin beleidsvrijheid.

“Een onvermijdelijk gevolg daarvan is echter dat regionale verschillen zullen ontstaan in de dienstverlening. Dergelijke verschillen worden, waar het gaat om het sociale domein, door burgers massaal afgewezen. Dit maakt het voor gemeenten moeilijk om de ingeboekte bezuinigingen op het sociale domein daadwerkelijk te realiseren.”

Uitstel

De onderzoekers waarschuwen gemeenten om de bezuinigingen niet te lang uit te stellen. Dat kan namelijk wel, door de schuld te laten oplopen. Maar dat kost wel geld, in de vorm van hogere rentebetalingen. ”

Naast een verslechtering van het Nederlandse EMU-saldo brengt dit het gevaar met zich mee dat sommige gemeenten hun begroting uiteindelijk niet meer sluitend kunnen krijgen. Door rentebetalingen nemen de lasten toe, en doordat dit lasten zijn waarop niet kan worden bezuinigd wordt de flexibiliteit van de begroting tegelijkertijd kleiner.”

Lees ook bij NRC Q: In deze grote steden betaal je de meeste (en minste) belasting

    • Eva Smal