Kan dit ook in Nederland gebeuren?

In Nederland is het dreigingsbeeld substantieel; er is een reële kans is op terreur. Maar de Coördinator Terrorismebestrijding heeft geen indicaties van dreiging richting Nederlandse media.

illustratie Siegfried Woldhek

Wat gisteren in Parijs gebeurde, stond al uitgeschreven in de nachtmerriescenario’s van de Nederlandse veiligheidsdienst. Ook hier wordt serieus rekening gehouden met een terroristische aanslag door radicale moslims. „Deze aanslag bevestigt het dreigingsbeeld waar we ook in Nederland al langer mee te maken hebben”, liet de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) gisteren weten in een reactie. Het dreigingsbeeld is hier substantieel, wat betekent dat er een reële kans is op terreur.

De overgrote meerderheid van de moslimgemeenschap in Nederland keurt aanslagen zoals in Parijs stellig af. Toch is er een kleine groep, niet groter dan een paar honderd moslims, die aanhanger is van het jihadisme, schat inlichtingendienst AIVD. Deze groep is bereid af te reizen naar Syrië om zich aan te sluiten bij een terroristische organisatie. Daaromheen bevindt zich een groep van enkele duizenden Nederlanders die sympathiseren met het jihadisme.

Aanslag met een boodschap

Een voorbeeld daarvan is ‘De Zuivere Aanbidding’, een radicale moslimgroep met een eigen Facebook-pagina die door 6.800 mensen wordt geliked. Over de aanslag schreven zij gisteren: „Definitie van wat er gaande is in Parijs: Maak geen grappen met de Islam en onze Profeet!” Er staan reacties onder van moslims die de aanslag afkeuren, maar ook die ermee instemmen. ‘Onthoofden die kuffar! (ongelovigen)’, reageerde iemand.

Op het beledigen van de profeet Mohammed, zoals het Franse satireblad Charlie Hebdo met zijn cartoons zou hebben gedaan, staat volgens veel jihadisten de doodstraf, zegt islamdeskundige Pieter Nanninga van de Rijksuniversiteit Groningen. Dat zou Mohammed zelf ooit hebben opgedragen. Zo liet hij de joodse dichter Ka’b Ibn al-Ashraf, die hem in gedichten beledigde, doden. Volgens veel jihadisten moet dat voorbeeld gevolgd worden.

De aanslag in Parijs doet volgens Nanninga daarmee denken aan de moord op Theo van Gogh in 2004. „Hij was ook iemand die de islam had beledigd in de ogen van Mohammed B.” Hoewel het lastig speculeren is over de motieven, kan Nanninga wel zeggen dat de aanslag in Parijs een duidelijk symbolisch doel diende. „De daders willen hiermee de boodschap afgeven: wij accepteren geen beledigingen aan de profeet en komen op voor de islam.”

Het heeft allemaal te maken met de oorlog in Syrië, zegt Bibi van Ginkel, terreurexpert van instituut Clingendael. „Als je de recente gebeurtenissen op een rij zet, de aanslagen in België, Canada, Australië en nu in Frankrijk, dan zitten daar veel overeenkomsten tussen. Daders leken geïnspireerd te zijn door het uitroepen van het kalifaat door IS en de oproep om in westerse landen aanslagen te plegen. Eén dader was een teruggekeerde jihadstrijder, anderen wilden juist uitreizen maar raakten gefrustreerd omdat ze werden tegengehouden.” Ook in de wijze waarop de aanslagen gepleegd worden, ziet Van Ginkel een trend: de terroristen schieten om zich heen met machinegeweren. „Dat blijkt een bijzonder effectief middel. Het laat ook minder sporen achter dan als je explosieven in elkaar moet knutselen. Zo wordt het voor veiligheidsdiensten steeds lastiger om aanslagen te voorkomen, zeker als jihadisten zelfstandig tot dit soort acties besluiten.”

Niet iedere jihadist is een tijdbom

Hoe groot is de kans dat zoiets in Nederland gebeurt? Ook wij zijn een mogelijk doelwit, zegt Van Ginkel. Nederland doet mee aan de internationale coalitie die in Irak gevechtsvliegtuigen afstuurt op strijders van de Islamitische Staat (IS). Mede hierdoor zien sommige jihadstrijders Nederland als legitiem doelwit. Meerdere Nederlandse jihadisten reppen op sociale media over aanslagen. „Het dreigingsniveau is nu nog substantieel, maar mijn inschatting is dat we tegen het plafond van dat niveau aan zitten”, zegt Van Ginkel. „Als je aan een coalitie tegen IS deelneemt, weet je dat je het risico op een aanslag vergroot.”

Toch is niet iedere jihadist die in Nederland rondloopt een tikkende tijdbom, zegt Jelle van Buuren van het Haagse Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme. „Uiteindelijk moet een extremist ook het lef hebben over te gaan tot geweld, en dat ook nog ongezien kunnen doen. Vaak blijkt dat die drempel hoog ligt. Wat je in Parijs ziet: mensen die zo koelbloedig doden, daarvan blijken gelukkig maar weinig voorbeelden te zijn.”

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) zag gisteren wel reden contact op te nemen met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Dick Schoof. NVJ-secretaris Thomas Bruning heeft overgebracht dat hij zich zorgen maakt over de beveiliging van Nederlandse media. Er zou nagedacht moeten worden over extra beveiliging voor „bepaalde redacties” die „het meest openlijk kritiek geven op de islam”. Schoof zei geen indicaties te hebben van dreiging richting Nederlandse media en dat deze dus ook niet extra beveiligd hoeven te worden.