De media: van statement tot steunbetuiging

De verslaggeving over ‘Parijs’ plaatst media voor ethische dilemma’s. Drukken ze elke cartoon af? Voeren ze actie op hun voorpagina?

Hoe breng je een aanslag op de persvrijheid in beeld? Media kozen gisteren en vanochtend voor een verschillende aanpak. Van grote statements op de voorpagina’s tot nieuwszenders die cartoons van Charlie Hebdo vervaagden.

De Telegraaf koos – zoals wel vaker – voor het statement. De krant opende vanochtend met een kop: BLOEDIGE AANSLAG OP ONZE VRIJHEID. De Britse krant The Independent plaatste een bebloed nummer van Charlie Hebdo op de voorpagina, met een grote middelvinger. Sportkrant L’Equipe zette voor het eerst in de geschiedenis geen sport op de voorpagina, maar een cartoon: toeschouwers bij een ‘wedstrijd’, Liberté – Barbarie 0-12.

Nrc.next koos voor een cartoon van Charlie Hebdo – moslim en tekenaar kussend – op pagina 1 met drie getekende kogelgaten. Die gaten kwamen op elke pagina terug. Dagbladen als de Volkskrant en Trouw kozen voorop voor een meer feitelijke benadering van het nieuws uit Parijs, maar lieten binnenin wel cartoons zien.

Nieuwszender CNN besloot gisteren – net als onder meer persbureau AP en New York Daily News – de gewraakte cartoons juist niet te tonen. CNN liet een foto zien van Charlie Hebdo-hoofdredacteur Stéphane Charbonnier die een nummer vasthoudt, maar maakte de voorpagina met daarop een cartoon van Mohammed in een rolstoel onherkenbaar. CNN kwam na kritiek op twitter met een verklaring naar buiten: „Het is al jaren beleid dat wij geen bewust provocatieve beelden laten zien.”

Anders dan sommige internationale nieuwszenders liet de NOS gisteren de volledige beelden zien van een van de daders die een Franse agent van dichtbij neerschoot. In latere NOS-bulletins ging het beeld deels op zwart maar liet de NOS wel de schoten horen. „Wij hebben heel bewust besloten om het fragment eerst uit te zenden en het daarna gereserveerder te brengen”, zegt Marcel Gelauff, hoofdredacteur van NOS Nieuws. „Je moet voorkomen dat het publiek afhaakt of dat de discussie alleen over het tonen van dit fragment gaat.”

Gelauff zegt dat hij vooral wilde laten zien wat er gebeurt. „Wij leven ook in een wereld van verdriet, oorlog en ellende. Dit is wat er in Parijs is gebeurd. Dit is hoe terreur op straat eruit ziet.” Hij benadrukt dat de nieuwslezer eerst expliciet heeft gewaarschuwd. „Bovendien hebben we uitgelegd waarom we het hebben getoond.”

De Vlaamse collega’s van VRT Nieuws plaatsten gisteren een foto op twitter met ‘Je suis Charlie’-papieren. Dat zou de NOS nooit doen, zegt Gelauff. „Wij willen berichten over het nieuws en geen onderdeel uitmaken van de berichtgeving zelf.”

Wie in het Verenigd Koninkrijk wilde weten wat voor cartoons Charlie Hebdo publiceert, had het moeilijk. Alleen The Sun en The Times drukten wat tekeningen af. Maar de Mohammed-cartoon was nergens te vinden.

Natuurlijk sprak iedereen – van premier David Cameron tot kranten – over een aanslag op de vrijheid van meningsuiting. Maar de online versie van de Daily Telegraph vervaagde de cartoons. De foto waarop hoofdredacteur Charbonnier de voorpagina met Mohammed vasthoudt, werd overal zo afgesneden dat alleen de titel te zien was. Het duurde tot ’s avonds laat voordat The Guardian en het BBC-nieuws anders besloten.

De chef van de Europa-redactie van de Financial Times schreef: „Gezond verstand zou handig zijn bij publicaties als Charlie Hebdo en [de Deense krant] Jyllands-Posten, die beweren op te komen voor vrijheid als ze moslims tergen, maar eigenlijk gewoon stom zijn.” Het laatste deel van de zin werd na enkele uren geschrapt.

Met medewerking van Titia Ketelaar in Londen