Bijbelsmokkelaars op de bres

In sommige kerken hangt de lijst in de hal: de landen waar christenen worden vervolgd. Maar overdrijven de opstellers niet een beetje?

Een christelijke vrouw in Turkije. Volgens de organisatie Open Doors hebben christenen het daar steeds moeilijker.
Een christelijke vrouw in Turkije. Volgens de organisatie Open Doors hebben christenen het daar steeds moeilijker. Foto Reuters

Het is 1957 als evangelist Anne van der Bijl, nog geen dertig jaar oud, voor de grens van Joegoslavië staat. Zijn Volkswagen Kever zit vol bijbels en andere christelijke boeken. Hij doet een schietgebedje als de grenswachten zijn auto doorzoeken. Grote hoeveelheden drukwerk importeren is verboden in het communistische land. De douaniers zoeken niet grondig; Van der Bijl kan doorrijden.

De situatie staat beschreven in God’s Smuggler, een boek over hoe Van der Bijl Open Doors oprichtte. Gisteren publiceerde deze christelijke organisatie uit Ermelo haar jaarlijkse ‘ranglijst christenvervolging’. Open Doors ziet verslechtering in de situatie van christenen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië. Noord-Korea staat traditioneel op de eerste plaats, nu gevolgd door Somalië, Irak en Syrië. Toch is er ook kritiek op de ranglijst.

Wat voor organisatie is Open Doors? Onder protestantse kerkgangers heeft Open Doors brede bekendheid, zowel in gereformeerde als evangelische kringen. In veel kerken gaan gebeden voor wereldwijde geloofsgenoten samen met collectes voor Open Doors. Sommige kerken hebben de ranglijst christenvervolging op het prikbord in de hal hangen.

Belangrijkste doel van de organisatie, zegt directeur Ruud Kraan van Open Doors Nederland, is „wereldwijd naast mensen staan die vanwege hun christelijk geloof worden vervolgd of onderdrukt”. In trainingen worden bekeerde christenen „mentaal voorbereid” op wat hun te wachten staat. „Als je als moslim christen wordt, verlies je soms je baan, word je uit je familie gestoten, kom je volledig in je eentje te staan.” Geld van donateurs gaat ook naar juridische bijstand of andere praktische hulp. En er worden nog steeds christelijke boeken verspreid: inmiddels zo’n 2,4 miljoen per jaar. Open Doors heeft wereldwijd ongeveer duizend werknemers en haalde in 2013 ongeveer 90 miljoen dollar aan donaties op.

Socioloog Kees Hulsman heeft kritiek op de organisatie. Hulsman woont in Egypte en schrijft voor de website Arab-West Report over de verhouding tussen christenen en moslims in Egypte. Hij zegt dat hij ongeveer tien jaar geleden een verhaal natrok van Open Doors, over een christelijke 19-jarige vrouw die zou zijn ontvoerd om vervolgens onder dwang bekeerd te worden tot de islam. Hulsman sprak de vrouw, haar familie en andere betrokken. Zijn conclusie: ze wilde zelf bij haar islamitische buren blijven wonen. Het kidnapverhaal zou bij haar broer vandaan komen. „Open Doors heeft het verhaal niet verzonnen”, zegt Hulsman, „maar het is wel onzorgvuldig onderzoek.”

Zo heeft hij ook twijfels bij de ranglijst. In Egypte, op plaats 23 in de lijst, is het niet lastig om christen te zijn, stelt Hulsman. „Er zijn wel probleemsituaties, maar die zijn allemaal goed te benoemen.” Christenen krijgen het moeilijk als ze een relatie krijgen met een moslim, zich net bekeerd hebben vanuit de islam en soms als ze een kerk willen bouwen. „Een gewone christen die elke vrijdag of zondag naar de kerk gaat, en niet bij dat soort situaties betrokken is, heeft geen last.”

Marcel Poorthuis, hoogleraar interreligieuze dialoog, zegt: „Ik denk dat de gretigheid waarmee men zich op de christenen werpt voortkomt uit een anti-islamaffect.”

Hoogleraar Heleen van den Berg, gespecialiseerd in de geschiedenis van christelijke minderheden in het Midden-Oosten, maakt bezwaar tegen het woord ‘christenvervolging’. Dat vindt ze een te ruim begrip, omdat de situatie per land zo verschillend is. In Noord-Korea is het duidelijk: daar verbiedt de staat het christendom. Maar in Colombia (plaats 35) krijgen christenen problemen als ze niet genoeg meewerken met drugsbendes en in Irak (plaats 3) lijden christenen onder de opmars van IS. Van den Berg: „Maar de grootste aantallen slachtoffers zijn gevallen onder shi’ieten, andere vormen van niet-orthodoxe islam en yezidi’s.” Is het probleem van Irak dan christenvervolging?

Directeur Kraan bevestigt dat er niet één soort christenvervolging is. „Zoals zij het beschrijft, leggen wij het ook uit. De vraag is wat voor naam je het dan geeft. Wij hebben gekozen voor de term christenvervolging.”

Open Doors houdt constant contact met „mensen in het veld”, zegt Kraan. Hij kan niet specifiek ingaan op de zaak van de ontvoerde vrouw, maar hij zegt dat ze niet „over één nacht ijs” gaan bij de publicatie van voorbeelden van christenvervolging. „Wij zijn er niet op uit om de promotie zo aan te scherpen dat je maar zoveel mogelijk media-aandacht en geld ophaalt.”

Ook benadrukt hij dat Open Doors er niet op uit is om een negatief beeld van de islam neer te zetten. „Anne van de Bijl, nu 86, heeft de hele wereld overgezworven. Hij heeft ook gepraat met vervolgers. Hij is bij de Talibaan geweest, bij Yasser Arafat. Hij zoekt ze op. Hij zegt: weet je, wij zijn absoluut tegen vervolging, maar de vervolger is een mens. Wij vragen onze achterban net zo hard te bidden voor mensen die de vervolging plegen.”