Rangen en standen in een film die zich afspeelt in glazen bol

Hoe vaak zou Freule Julie (1888) van August Strindberg al zijn opgevoerd in het theater? En ook filmmakers hebben zich er meermalen aan gewaagd. Dat is geen bezwaar: net als het theater zou ook film zijn eigen repertoire kunnen ontwikkelen van steeds terugkerende verhalen.

Het uitgangspunt is simpel: adellijke Julie brengt een nacht door met haar vaders huisknecht Jean (verleidt zij hem? verleidt hij haar?) en is de volgende dag niet opgewassen tegen de gevolgen van deze lichtzinnige afdaling van de sociale ladder. De uitvoering is complex: Strindberg speelt, suggereert, zet personages neer die elkaar en zichzelf psychologisch manipuleren, en hij maakte van hun machtsstrijd een slagveld voor de aloude strijd der seksen en klassen. Elke nieuwe uitvoering van de eenakter verhoudt zich niet alleen tot die thema’s, maar ook tot de opvoeringsgeschiedenis van het stuk zelf.

Liv Ullmann verplaatste het Zweedse stuk naar Ierland. Dat kwam waarschijnlijk beter uit met de casting van Ier Colin Farrell als John (Jean), maar verder bleef ze tamelijk trouw aan de tekst en daarmee aan de historische setting van het stuk. De kleine accenten die ze legde slagen er nauwelijks in om het op zich nog steeds actuele gegeven ook voor onze tijd belangwekkend te maken. De rangen en standen hebben anno nu misschien andere vormen, maar de maatschappelijke verhoudingen leiden nog steeds tot machtsverstoringen tussen mannen en vrouwen.

Farrell, Jessica Chastain als Julie en Samantha Morton als Johns verloofde Kathleen (Kristin in het oorspronkelijke stuk) zijn acteurs van formaat, maar de eenheid van tijd, plaats en handeling en de taligheid van het toneelstuk bieden hun weinig ruimte om filmisch – oftewel visueel – tot iets te komen.

Freule Julie is meer een theatrale tijdreis, gevangen in een schilderachtige glazen bol. Maar je zou toch door iets meer geraakt (of aan het denken gezet) moeten kunnen worden dan alleen die schoonheid en het feit dat Strindberg zo’n tijdloos stuk heeft geschreven.