‘Naaktheid betekent nu niets meer’

Liv Ullmann verfilmde Strindbergs ‘Freule Julie’ met Amerikaanse sterren . „De ongelijkheid is er nog steeds. ”

De liefde overwint niet alles: Freule Julie (Jessica Chastain) valt voor huisknecht John (Colin Farrell)
De liefde overwint niet alles: Freule Julie (Jessica Chastain) valt voor huisknecht John (Colin Farrell)

Zelf heeft ze haar nooit gespeeld, Freule Julie, maar toen Liv Ullmann gevraagd werd een film over een femme fatale te maken was het eerste waar ze aan kon denken een adaptatie van August Strindbergs beroemde toneelstuk. „Als de producenten nu denken dat Julie een fatale vrouw is, des te beter”, grapte de Noorse, die lang de muze was van Ingmar Bergman, bij de première van de film in Toronto. „Julie is niet per se een fatale vrouw, maar de liefde of de seksualiteit waar zij aan ten prooi valt is dat wel. Dat maakt het toneelstuk nog net zo actueel als honderd jaar geleden.”

Toch voelde ze niet de behoefte om het verhaal over een adellijke jonge vrouw die een nacht doorbrengt met een huisknecht naar een moderne setting te verplaatsen. „De actualiteit blijkt vanzelf wel. Het toneelstuk heeft meer lagen dan Strindberg zelf misschien besefte. Ik wilde juist via het theatrale kostuumdrama het publiek de ogen openen voor die contemporaine boodschap. Bovendien kan een al te geüpdatete versie van een klassiek drama ons ook juist verblinden voor de actualiteit. En ik hou ook gewoon van zo’n historische setting.”

De ongelijkheid tussen klassen en tussen man en vrouw zijn tegenwoordig misschien nog wel prangender dan in de tijd van Strindberg, voegt ze daar nog aan toe: „Van vrouwen wordt verwacht dat ze zich tot op hoge leeftijd als meisjes kleden, zich gedragen als meisjes en eruitzien als meisjes. Door middel van facelifts en andere chirurgische ingrepen hebben we het vrouwelijke bijna helemaal uit de maatschappij gebannen.” Ooit was ze door haar films met Bergman zelf een sekssymbool, een icoon voor vrouwenbevrijding. „Tot mijn verdriet zie ik nu dat het lichamelijke in films vaak alleen nog maar dient ter exploitatie.” Daarom hield ze Miss Julie bewust kuis en suggestief.

Naast haar film- en theaterwerk heeft Ullmann zich de laatste decennia ook veel ingezet voor kinderrechtenorganisatie Unicef en met name voor gevluchte kinderen. In vluchtelingen ziet ze een hedendaagse parallel met het thema van klassenverschil bij Strindberg: „Er zijn zoveel mensen in de wereld die niet gezien en gehoord worden. Mensen met privileges zijn niet bereid die te delen. De talloze doden en zieken die we dagelijks in het nieuws zien zeggen ons niets. In plaats daarvan grijpen we maar weer naar onze iPhone. Maar als er dan een vogeltje de kop wordt afgehakt in mijn film gaat er een golf van ontzetting door de zaal. Wat zijn dat voor emoties? Film en theater bieden de mogelijkheid dat uit te zoeken.”

Als het om haar interpretatie van het stuk van Strindberg gaat, laat Ullmann graag een raadsel intact. „Ik hield er als actrice nooit van als een regisseur me met zijn ideeën overweldigde. Dus ik heb met Colin Farrell en Jessica Chastain, die de hoofdrollen spelen, afgesproken dat zij hun geheimen niet met mij of met elkaar zouden delen.” Elke acteur heeft namelijk geheimen als hij speelt, legt Ullmann uit. De acteur geeft zijn personage doelen en motieven mee die niet per se in het script staan, waardoor hij zijn personage ambigu en dus interessanter kan maken. „Niemand van ons weet waarom Julie doet wat ze doet, en misschien is dat ook wel niet te weten. De menselijke natuur is wezenlijk ondoorgrondelijk.”