Muziek kan de ziel van film vangen

Hij schreef de muziek voor Angelina Jolies film ‘Unbroken’ . „Bij het toneel heb ik het meeste geleerd.”

Foto REX/HH

Zes keer is Alexandre Desplat al genomineerd voor een Oscar voor de beste filmmuziek en waarschijnlijk zal daar dit jaar weer een nominatie bij komen, misschien zelfs twee. Vooral zijn muziek voor The Grand Budapest Hotel van Wes Anderson zou hoge ogen kunnen gooien. Daarvoor gebruikte hij vagelijk Midden-Europese instrumenten zoals balalaika en cither. Maar ook de meer traditioneel epische filmmuziek voor The Imitation Game, vanaf deze week in de Nederlandse bioscopen, maakt kans op een nominatie. En dan is er nog de muziek voor Unbroken, de tweede speelfilm als regisseur van actrice Angelina Jolie: een waargebeurd oorlogsdrama over de lange lijdensweg van de voormalige olympisch atleet Louis Zamperini, die tijdens WO II zowel 47 dagen als schipbreukeling op open zee doorstond als twee jaar ontberingen in een Japans krijgsgevangenkamp. Zijn rotsvaste geloof in de Lieve-Heer – inclusief hemels visioen – hield hem op de been.

Na een grote carrière in Frankrijk, waar hij de muziek maakte voor onder meer Jacques Audiard, brak Desplat internationaal door met Girl with the Pearl Earring (2003), over het beroemde schilderij van Vermeer in het Mauritshuis. De spirituele – niet per se katholieke – ondertoon van Unbroken was cruciaal voor de muziek, vertelt Desplat (53). „Angelina heeft me al in een vroeg stadium bij de film betrokken. Ik had haar al een aantal keren ontmoet, omdat ik de muziek heb geschreven voor films met Brad Pitt, zoals The Tree of Life en The Curious Case of Benjamin Button. Toen ik het scenario las was ik geschokt door wat deze man allemaal heeft doorstaan. Dat was bijna niet te geloven, maar het is echt zo gegaan. Angelina vertelde me dat ze een grootse, epische film wilde maken, maar met een duidelijke spirituele dimensie. Daarvoor is de muziek heel belangrijk. Ik had het geluk gehad om Zamperini kort voor zijn dood nog te kunnen ontmoeten. Ik heb een paar uur met hem gepraat over de muziek in zijn leven, en over de akoestische beleving van wat hij heeft meegemaakt, onder meer tijdens de weken die hij op het vlot in de oceaan dobberde. Hij vertelde me over zijn ervaring dat hij plotseling gezang hoorde, vanuit het niets, in die periode op de oceaan. Hij zei me dat hij een koor van vrouwenstemmen hoorde, met daarbovenuit een jongensstem. Dat was voor mij het beginpunt. Daarom heb ik vrouwenstemmen gebruikt, in een woordloos koor. Ik gebruik geen tekst, want zo’n spirituele ervaring is niet gebonden aan taal of religie.”

Voor Unbroken liet Desplat zich ook inspireren door de Aziatische locaties. „Als je kijkt naar het werk van Japanse meesters zoals Kurosawa en Ozu, maar ook een Taiwanese regisseur als Hou Hsiao-Hsien, zie je dat hun films meer tijd nemen dan westerse films. Je wordt langzaam de film ingetrokken. Unbroken heeft ook die sensibiliteit. De muziek reflecteert dat.”

Desplat, klassiek opgeleid, maar evenzeer geïnspireerd door jazz, bossanova en eerdere filmmuziek, schrijft zijn muziek nooit alleen op basis van het scenario. „Ik heb de beelden nodig. Daardoor ontstaat er beweging in mijn hoofd, inspiratie. Toen ik de muziek schreef voor Girl with the Pearl Earring wilde ik het licht en de stilte vangen van de schilderijen van Vermeer. Niet om dat direct af te schilderen in muziek, maar om er een equivalent voor te vinden. Dat bepaalde mijn keuze voor het rustige tempo en voor het instrumentarium, met fluit, harp en een kamerorkest.”

Hij probeert met muziek altijd ‘de ziel van de film’ te vangen, zegt Desplat. „Muziek kan de kern raken van de personages: wie ze zijn, waar ze vandaan komen, waar ze naartoe gaan. Dat heb ik niet zelf bedacht. Ik werk verder in de traditie van de groten uit het verleden, zoals de samenwerking van François Truffaut en zijn vaste componist, Georges Delerue, of van Godard met Antoine Duhamel. Met de nouvelle vague is echt een nieuwe manier van muziek maken voor films ontstaan: muziek die niet alleen dient om gebeurtenissen op het scherm te ondersteunen, maar die een andere dimensie aan het verhaal geeft, die aspecten van het verhaal duidelijk maakt die niet zichtbaar zijn. Daar hou ik het meest van en daar ben ik ook zelf altijd op uit.”

Desplat staat in een lange traditie van Franse filmcomponisten die succes hadden in Hollywood, met beroemde voorgangers als Maurice Jarre en Michel Legrand. Vanwaar die Franse connectie? „Dat komt natuurlijk doordat de Fransen de meest gevoelige mensen op aarde zijn. Nee, grapje. Er is wel sprake van een zekere continuïteit. Ik heb ook het geluk gehad dat ik mijn meesters nog heb kunnen ontmoeten: Maurice Jarre en Georges Delerue. Daar heb ik ongelooflijk veel van geleerd. Voor zowel Maurice en Georges als voor mijzelf geldt ook dat we eerst lange tijd muziek hebben geschreven voor het theater voordat we filmmuziek zijn gaan schrijven.

„Dat is een geweldige leerschool. Je leert daardoor het werk van acteurs beter te begrijpen, de functie van dialogen beter te snappen. Door voor het theater te schrijven leer je om de hele ruimte te vullen met muziek als dat noodzakelijk is. Maar je leert ook wanneer je juist ontzettend stil moet zijn.”