Volgens Hollande hoeven de Fransen niet bang te zijn

Frankrijk heeft de grootste moslimpopulatie van Europa. Er is al tijden discussie over de rol van de islam. Dus zeggen sommigen dat Houellebecq inspeelt op Franse angsten.

President Hollande gaat ’m lezen. Maar vooral omdat het nieuwe boek van Michel Houellebecq „tot debat leidt”, zei hij in een lang radio-interview. Wel meende hij de luisteraars vast te moeten waarschuwen voor het sombere toekomstperspectief dat het enfant terrible van de Franse letteren in zijn vandaag verschenen zesde roman schetst. De Fransen moeten zich „niet laten kwellen door bangheid”, zei Hollande maandag.

De politieke what if-vertelling, waarin Frankrijk na tien jaar Hollande in 2022 een moslimpresident krijgt die het land en zijn instituties islamiseert, „speelt subtiel in op Franse angsten” met „waanbeelden van extreem-rechts”, vindt hoofdredacteur Laurent Joffrin van Libération. Het is een ‘trieste en provocerende farce’, kopte het linkse dagblad in een uitgebreid dossier afgelopen weekend. Le Monde noemde het boek „pervers” en „middelmatig” van kwaliteit bovendien.

Welnee, analyseerde de conservatieve filosoof Alain Finkielkraut: Houellebecq heeft juist „de ogen open en laat zich niet intimideren door politieke correctheid”. Hij beschrijft „een toekomst die niet zeker is, maar wel mogelijk”.

Het debat over de door immigratie en globalisering afbladderende Franse identiteit gaat tussen uitersten. De belangrijkste verdienste van Houellebecq is dat zijn nieuwste werk precies op het juiste moment komt en daardoor niemand onberoerd laat.

Gisteravond was Houellebecq als deel van zijn uitgekiende publiciteitsoffensief, hoogst uitzonderlijk, te gast in het serieuze Franse Achtuurjournaal (presentator David Pujadas heeft, zoals menig prominente Fransman, een bijrol in het boek). De komende dagen zal de schrijver alle andere grote actualiteitenprogramma’s aandoen.

Frankrijk heeft de grootste moslimpopulatie van Europa en de discussie over de rol van de islam in de seculiere republiek laaide de afgelopen maanden verder op na de vele berichten over ogenschijnlijk geïntegreerde jongeren die zich hadden aangesloten bij jihadgroepen in Irak en Syrië.

De stemming is al langer grimmig

Ongrijpbaarder is de angst voor vermeende moslimdominantie zoals die de laatste weken ook in Duitsland tot autochtoon verzet heeft geleid – in Dresden betogen sinds oktober elke week demonstranten tegen de toenemende invloed van de islam. Dit is de ‘onderwerping’ (soumission) uit de titel van het boek. Theo van Gogh en Ayaan Hirsi Ali gaven in 2004 hun anti-islamfilm dezelfde naam: letterlijk betekent het woord islam ‘onderwerping aan god’.

Houellebecq appelleert volgens critici aan een in peilingen onder stemmers van het nationaal-populistische Front National terugkerend beeld dat oorspronkelijke Fransen zich in de publieke ruimte bedreigd voelen door vreemde culturen.

Regelmatig keert in de discussie daarover een voorbeeld terug van de rechtse politicus Jean-François Copé. Die zei een geval te kennen waarbij een Frans kind zijn pain au chocolat werd afgepakt door een moslim, omdat je tijdens de ramadan op straat niet diende te eten.

Houellebecq tapt uit hetzelfde vaatje als essayist en journalist Éric Zemmour, vindt Libération. Zemmour scoorde de afgelopen maanden een bestseller met het vlammende Le suicide français, waarin hij onder meer waarschuwt voor de islamisering van Frankrijk en een burgeroorlog niet uitsluit als Franse moslims zich niet snel aanpassen. Nadat Zemmour in een Italiaans interview de mogelijkheid van het „deporteren” van de vijf miljoen Franse moslims had doorgenomen, besloot de televisiezender iTele het wekelijkse programma waarin hij optrad van de buis te halen.

Maar het boek van Zemmour gaat in de eerste plaats over de manier waarop de heersende politieke elites Frankrijk in de decennia na de studentenrevolutie van 1968 langzaam maar zeker met liberale hand hebben afgebroken, waardoor de Franse cultuur in gevaar is gekomen. En dat is eigenlijk ook wat Houellebecq optekent. „Mijn boek beschrijft de vernietiging van de filosofie die voortkwam uit de eeuw van de Verlichting”, zei hij deze week in een eerste interview over zijn boek met de Paris Review.

Een aanval op de Franse samenleving

Want moslimpresident Mohammed Ben Abbes, een van de weinige fictieve politici in het boek, komt niet aan de macht doordat moslims opeens in de meerderheid zijn, maar doordat de traditionele machtsblokken (de centrum-rechtse UMP en de Parti Socialiste van Hollande) koste wat kost willen voorkomen dat Marine Le Pen aan de macht komt. Zo willen ze een ‘front Républicain’ opwerpen om extreem-rechts de weg te versperren.

Tegenover dat grote gevaar laat een democratische moslimpartij de politieke en journalistieke elite onverschillig. „Houellebecq valt niet de islam maar de Franse samenleving van vandaag aan”, concludeerde een critica op tv-zender BFMTV de afgelopen dagen.

Daarmee is het boek „fictie die op een dag werkelijkheid wordt”, zei Marine Le Pen op radiozender France Info. Volgens haar groeit in delen van Frankrijk het „islamitisch fundamentalisme met instemming en zelfs medeplichtigheid van de UMP en de PS”. Maar de Franse minister van Cultuur, die nadrukkelijk niet om haar literatuurkennis bekendstaat, zei vorige maand te verwachten dat Soumission in de eerste plaats „overdrachtelijk” is.