‘Ik ben homo, maar ik ben nog veel meer’

De regisseur maakte een ontroerende, prachtig geacteerde film over een homostel op leeftijd, ‘Love is Strange’. Hij noemt zijn werk geen ‘gay cinema’.

Ben (John Lithgow)en George (Alfred Molina) zoeken een taxi, onderweg naar hun eigen huwelijksvoltrekking.
Ben (John Lithgow)en George (Alfred Molina) zoeken een taxi, onderweg naar hun eigen huwelijksvoltrekking.

Als ze na 39 jaar samenleven eindelijk gaan trouwen is er één partij die niet zo gelukkig is: het hoofd van de New Yorkse katholieke school waar George (Alfred Molina) muziekleraar en dirigent van het kerkkoor is. George trouwt namelijk met zijn grote liefde Ben (John Lithgow) en de wetten van kerk, staat en menselijkheid liggen meteen met elkaar in de clinch. George wordt ontslagen, valt uit de ziektekostenverzekering, het stel kan de huur niet meer betalen en voor ze het weten zitten ze tegen wil en dank gescheiden bij familie en de onderburen.

Ondanks al die grote thema’s wil de Amerikaanse regisseur Ira Sachs Love is Strange liever geen ‘gay film’ of een ‘issue film’ noemen, vertelde hij op het Filmfestival Gent: „We zijn allemaal wie we zijn om tal van redenen, en je seksuele oriëntatie, religie of sociale klasse zijn daar maar een onderdeel van. Het zijn de motoren van het verhaal: is het homohuwelijk eindelijk een feit, doet de kerk weer moeilijk. Maar je kunt George en Ben niet reduceren tot hun homoseksualiteit. Ik ben homo, maar ik ben ook man, vader, Jood en Amerikaan. Love is Strange gaat voor mij in eerste instantie over relaties, over familie, over gemeenschapszin.”

Sachs vertelt hoe hij ervaart dat hij juist als iemand die niet in traditionele familiestructuren valt in zijn leven diverse ‘Ersatz-families’, surrogaatfamilies, heeft gevonden die bestaan uit een mix van familieleden, vrienden, kennissen en collega’s.

Zijn eigen ervaringen omschrijft hij als warm en fortuinlijk. Maar hij ziet ook dat dergelijke netwerken niet voor iedereen zijn weggelegd en nooit het hele maatschappelijke vangnet kunnen vervangen: „Dat zie je op het moment dat Ben en George op zoek moeten gaan naar hulp. Dan raken ze de weg kwijt in de bureaucratie en de regelgeving. Wat als ze dan geen familie hadden gehad?”

Die gemeenschapszin waarbij mensen elkaar onderling steunen en voor elkaar opkomen is positief, maar ook weer niet zaligmakend. „In Amerika bestaat niet zoiets als een verzorgingsstaat. Wij keken juist altijd met bewondering naar Europa, maar nu wij eindelijk Obamacare hebben, doen jullie Amerika na en breken jullie alles af.”

Love is Strange is waarschijnlijk zijn meest persoonlijke film, zegt Sachs, die bovendien het meest direct zijn eigen leefsituatie weerspiegelt. „Toen ik deze film begon te schrijven woonde ik alleen. Maar binnen een week waren mijn huidige echtgenoot, onze twee baby’s, hun moeder en haar vader bij mij ingetrokken. Dus ik weet wel waar ik het over heb.”

Filmmaken zelf is ook het stichten van een familie. Sachs houdt niet van repeteren, maar wil verrast worden door zijn acteurs. „Ik wil hun subtekst niet weten. Ik wil het ontdekken. Ik wil er ook niet te veel over praten. Als je met iemand werkt ontwikkel je dezelfde gevoelens van affiniteit en antipathie als voor je familieleden. Meestal alleen affiniteit trouwens, want ik ben goed in casten”, grapt hij.

Maar, dan weer ernstig: „Uiteindelijk gaan al mijn films over hoe het individu zich verhoudt tot liefdesrelaties, tot familie en tot de maatschappij in het geheel. Over hun kwetsbaarheid als het gaat om zaken als liefde en geld. En ja, dat kun je ook over alle romans van Jane Austen zeggen.”

Sachs wil zichzelf geen moralist noemen, maar misschien toch wel een beetje „met een kleine ‘m’. Ik hoop wel dat mensen door het zien van mijn film gaan nadenken over wat ze voor elkaar kunnen betekenen. Maar niet als supporter van een neoliberale agenda.

„Als je nadenkt over verantwoordelijkheid, denk je ook na over de voorrechten die je hebt. Dat zijn ook de kernwaarden van het Jodendom. Ik zei net dat je mensen niet kunt reduceren tot sekse, gender, etniciteit of religie, maar de ethische kant van wat verantwoordelijkheid is, is voor mij als Joodse filmmaker wel heel cruciaal.”