Houellebecq laakt bovenal onverschillige Franse elites

Nieuwste boek komt precies op het juiste moment en laat niemand onberoerd.

President Hollande gaat ’m lezen. Maar vooral omdat het nieuwe boek van Michel Houellebecq „tot debat leidt”, zei hij in een lang radio-interview over alles wat Frankrijk aan het begin van 2015 bezig houdt. Maar hij meende de luisteraars wel vast te moeten waarschuwen voor de sombere profetieën die het enfant terrible van de Franse letteren in zijn vandaag verschenen zesde roman schetst. De Fransen moeten zich „niet laten kwellen door angst”, zei Hollande maandag.

De zeer politieke what-if-vertelling, waarin Frankrijk na tien jaar Hollande in 2022 een moslimpresident krijgt die het land en zijn instituties islamiseert, „speelt subtiel in op Franse angsten” met „waanbeelden van extreem-rechts”, meent hoofdredacteur Laurent Joffrin van Libération. Het is een „trieste en provocerende klucht”, kopte het linkse dagblad afgelopen weekend. Le Monde noemde het boek „pervers” en „middelmatig” van kwaliteit bovendien.

Welnee, analyseerde de conservatieve filosoof Alain Finkielkraut: Houellebecq heeft juist „de ogen open en laat zich niet intimideren door politieke correctheid”. Hij beschrijft „een toekomst die niet zeker is, maar wel mogelijk”.

Het voortwoekerende debat over de door immigratie en globalisering afbladderende Franse identiteit gaat tussen uitersten en de belangrijkste verdienste van Houellebecq is dat zijn nieuwste werk, andermaal, precies op het juiste moment komt en zo niemand onberoerd laat.

Gisteravond was Houellebecq als onderdeel van zijn uitgekiende publiciteitsoffensief, hoogst uitzonderlijk, te gast in het serieuze Franse Achtuurjournaal (waarvan presentator David Pujadas, zoals menig prominente Fransman, een bijrol in het boek heeft). De komende dagen zal de schrijver, die de laatste jaren steeds sterkere uiterlijke gelijkenis met tekenfilmheld Droopy kreeg, alle andere programma’s aandoen.

Frankrijk heeft de grootste moslimpopulatie van Europa. De discussie over de rol van de islam in de nadrukkelijk seculiere republiek laaide de afgelopen maanden verder op na de vele berichten over ogenschijnlijk geïntegreerde jongeren die zich desondanks hadden aangesloten bij jihadgroepen in Irak en Syrië.

Ongrijpbaarder is de angst voor vermeende moslimdominantie zoals die de laatste weken ook in Duitsland met de Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes (Pegida) tot autochtoon verzet heeft geleid. Dit is de ‘onderwerping’ (soumission) uit de titel van het boek. Theo van Gogh en Ayaan Hirsi Ali gaven in 2004 hun anti-islamfilm dezelfde naam: de letterlijke betekenis van het woord islam is ‘onderwerping aan God’.

Houellebecq appelleert volgens critici aan een in peilingen onder stemmers van het nationaal-populistische Front National terugkerend beeld dat oorspronkelijke Fransen, de français de souche, zich in de publieke ruimte bedreigd voelen door vreemde culturen. Regelmatig dook in de discussie daarover een voorbeeld op van de rechtse politicus Jean-François Copé. Die zei een geval te kennen waarbij een Frans kind zijn pain au chocolat werd afgepakt door een moslim omdat je tijdens de ramadan op straat nu eenmaal niet diende te eten.

Dat sluit weer aan op een theorie van de schrijver Renaud Camus, die in Soumission figureert als ghostwriter van Marine Le Pen, de verliezende kandidaat bij Houellebecqs verkiezingen van 2022. Zij muntte het begrip ‘grand déplacement’: een gevoel van sociale marginalisering van de autochtone bevolking doordat ‘zichtbare minderheden’, vooral Noord-Afrikanen, in de meerderheid lijken te komen door immigratie en snelle voortplanting.

Houellebecq tapt uit hetzelfde vaatje als essayist en journalist Éric Zemmour, vindt Libération. Hij scoorde een bestseller met het vlammende Le suicide français, waarin hij – onder veel meer – waarschuwt voor de ‘islamisering’ van Frankrijk en een burgeroorlog niet uitsluit als Franse moslims niet snel assimileren.

Het boek van Zemmour gaat in de eerste plaats over de manier hoe de politieke elites Frankrijk in de decennia na de studentenrevolutie van ’68 langzaam maar zeker met liberale hand afbraken, waardoor de Franse eigenheid in gevaar is gekomen. En dat is eigenlijk ook wat Houellebecq optekent. „Mijn boek beschrijft de vernietiging van de filosofie die voortkwam uit de eeuw van de Verlichting”, zei hij deze week zelf in een interview met Paris Review.

Moslimpresident Mohammed Ben Abbes, een van de weinige fictieve politici in het boek, komt niet aan de macht doordat moslims opeens in de meerderheid zijn. Maar omdat de traditionele centrum-rechtse UMP en de Parti Socialiste van Hollande samen een front Républicain opwerpen om koste wat kost te voorkomen dat Le Pen aan de macht komt.

Tegenover dat grote gevaar laat een democratische moslimpartij de politieke en journalistieke elite onverschillig. „Houellebecq valt niet de islam maar de Franse samenleving van vandaag aan”, zei een critica op tv-zender BFMTV.

Het boek is volgens Le Pen niettemin „fictie die op een dag werkelijkheid worden”. In Frankrijk groeit het „islamitisch fundamentalisme met instemming en zelfs medeplichtigheid van de UMP en de PS”, zei ze op France Info. Volgens voorzitter Alain Jakubowicz van antiracismebond LICRA is het boek „het mooiste kerstcadeau dat je Marine Le Pen kunt geven”.