Autoritaire ‘koning’ Sri Lanka wankelt

De autoritaire leider Rajapaksa wil morgen een derde termijn winnen. Maar de bevolking is zijn vriendjespolitiek beu.

Aanhangers van president Mahinda Rajapaksa juichen tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Vavuniya, Sri Lanka.
Aanhangers van president Mahinda Rajapaksa juichen tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Vavuniya, Sri Lanka. Foto AP

Zijn astroloog wist het zeker: op 8 januari 2015 zullen de sterren zo gunstig staan dat Mahinda Rajapaksa een nieuwe daverende overwinning bij de Sri-Lankese presidentsverkiezingen niet kán ontgaan. Zowel Rajapaksa als zijn sterrenwichelaar moet het inmiddels angstig te moede zijn. Voor het eerst in tien jaar oogt de president kwetsbaar. Een nederlaag morgen is niet langer ondenkbaar, waarmee een eind zou komen aan een tijdperk waarin de autoritaire Rajapaksa en zijn familie het tropische land in hun greep hadden.

De gebeurtenissen in Sri Lanka namen in november, kort na de aankondiging van de presidentsverkiezingen, een verrassende wending. Minister van Volksgezondheid Maithripala Sirisena, de tweede man in Rajapaksa’s Vrijheidspartij, presenteerde zich plotseling als tegenkandidaat en kreeg de steun van het grootste deel van de tot dan verdeelde oppositie.

Rajapaksa had de avond voor Sirisena’s ‘verraad’ nog gezellig met hem gedineerd. Woedend sprak de entourage van de president van judasgedrag na het ‘Laatste Avondmaal’, een pikant verwijt in een overwegend boeddhistisch land.

In het diepste geheim

Naderhand bleek dat de stap van Sirisena in het diepste geheim was voorbereid. Hij nam ook verscheidene andere ministers en vroegere getrouwen van Rajapaksa mee naar de oppositie. Allen zeiden hun buik vol te hebben van de machtswellust, het nepotisme en de corruptie van Rajapaksa en zijn clan. De president liet zich vaak afbeelden als een mythologische koning.

Het voorheen onafhankelijke Hooggerechtshof is tot een werktuig in handen van de president gereduceerd. De persvrijheid is danig aangetast. Kritische Sri-Lankese journalisten riskeren een pak rammel. Buitenlandse journalisten worden soms – na kritiek op de regering – geweerd. Ook een visumverzoek van deze krant om de presidentsverkiezingen te kunnen verslaan werd geweigerd. Op de internationale lijst voor persvrijheid van Reporters Without Borders staat Sri Lanka op plaats 165 van 180 landen.

Op het eerste gezicht leek Rajapaksa vorige herfst uitstekende papieren te hebben voor een derde ambtstermijn. Veel Sri-Lankezen zijn hem nog altijd dankbaar dat hij de verwoestende oorlog tegen de Tamil Tijgers in 2009 na 26 jaar tot een einde wist te brengen, al ging dat met veel bloedvergieten gepaard.

Economisch is het land opgebloeid. Vooral de infrastructuur is verbeterd. In een paar uur rijden buitenlanders nu over een snelweg vanaf Colombo’s vliegveld naar de fraaie stranden aan de zuidkust. En het toerisme is de afgelopen vijf jaar verviervoudigd. President Rajapaksa is bovendien een begaafd campagnevoerder, die met zijn charisma gemiddelde Sinhalezen, driekwart van de bevolking, makkelijk aan zich bindt.

Veel vijanden

Maar Rajapaksa heeft ook veel vijanden gemaakt sinds hij in 2005 aan het bewind kwam. Vooral de manier waarop hij zijn familie overal in het staatsapparaat onderbrengt, heeft kwaad bloed gezet.

Veel armere Sinhalezen delen niet mee in de economische opbloei, terwijl de voedselprijzen stijgen. „Mensen hebben geen geld, ze vinden het lastig om de eindjes aan elkaar te knopen”, aldus een broodverkoper in Colombo tegenover het persbureau IPS.

Rajapaksa’s rivaal Sirisena is daarom al bij voorbaat zeker van veel stemmen, niet alleen onder minderheden maar ook onder Sinhalezen. De Tamils, zo’n 15 procent van de Sri-Lankezen, vergeven het Rajapaksa niet dat hij na de beëindiging van de burgeroorlog geen enkele poging tot verzoening heeft ondernomen. Ook moslims keren zich van Rajapaksa af, omdat ze de laatste tijd regelmatig zijn aangevallen door boeddhistische extremisten, zonder dat hij zich daar van distantieerde.

Veel mensen spreekt ook de belofte aan van Sirisena een grondwetswijziging van Rajapaksa terug te draaien, waardoor de macht van de president fors werd uitgebreid. Hij wil het parlement weer een grotere stem geven en de corruptie terugdringen. Sirisena mist het charisma van Rajapaksa, maar hij wordt door de meesten gezien als een degelijke bestuurder, die – anders dan zijn baas – met beide voeten op de grond is blijven staan.

Het Rajapaksa-kamp heeft geprobeerd met geweld verkiezingsbijeenkomsten van zijn rivaal te verstoren. Het effect is onduidelijk, betrouwbare opiniepeilingen ontbreken. De denktank International Crisis Group waarschuwde dat de Rajapaksa’s er niet voor terugdeinzen het leger in te zetten om hun tegenstanders van de stembussen weg te houden, vooral in de Tamil-gebieden. Mocht Sirisena desondanks winnen, zo waarschuwen diplomaten in Colombo, dan zou Sri Lanka zelfs opnieuw een uitbarsting van geweld tegemoet kunnen zien.