Afgelaste euthanasie redt gezicht België als rechtsstaat

De gestoorde Belgische serieverkrachter en moordenaar Frank Van Den Bleeken krijgt zondag dus níét op eigen verzoek een dodelijke injectie. Zijn arts trok zich terug, verstandig. Minister Geens van Justitie greep in met een spoedoverplaatsing naar de eerste moderne forensische kliniek die België onlangs opende. Een permanente oplossing in een Nederlandse kliniek met een longstay-afdeling, voor uitzichtloze gevallen, is door Geens in het vooruitzicht gesteld.

Daarmee heeft België op de valreep een blamage voor de eigen rechtsstaat voorkomen. De eerste ‘doodstraf in eigen beheer’ ter wereld is afgewend. De euthanasiepraktijk voor mensen die uitzichtloos en ondraaglijk lijden wordt niet gecompromitteerd. Over Van Den Bleeken stond alleen vast dat zijn lijden ondraaglijk was. Dat het ‘uitzichtloos’ was kon alleen politiek worden vastgesteld, niet medisch. Voor hem en honderden lotgenoten bestaat immers geen adequate psychiatrische zorg in het Belgische gevangeniswezen.

Dat de rechter hem toestemming gaf om desondanks euthanasie te laten plegen, tekent ook het ongenoegen dat binnen de Belgische strafrechtspleging heerst over de interne wantoestanden. Gevangenissen zijn overbevolkt en vervuild. De achterstanden in de executie zijn enorm. Celstraffen korter dan drie jaar kunnen niet uitgevoerd worden. Dat kweekt cynische rechters.

De ontoerekeningsvatbare Van Den Bleeken zat al 30 jaar in een cel, zónder behandeling. Zijn lijden was uitzichtloos door bestuurlijke onmacht – een valide medische diagnose ontbrak. Dat hem desondanks euthanasie werd vergund was vooral een poging van de rechter om de klok te luiden over omvangrijk beleidsfalen, waarvoor de mensenrechter in Straatsburg België al menigmaal had veroordeeld. Deze tactiek van het voldongen feit heeft gewerkt, op het nippertje. Daarover is alleen maar diepe opluchting mogelijk.

Over de rol die Nederland speelt, bestaat nog onduidelijkheid. Geens sprak over „intense” contacten en een „optimaal perspectief voor een snelle transfer” naar Nederland. Dat past dan in het kabinetsbeleid om overbodige celruimte te verhuren; aan België is eerder al de gevangenis in Tilburg ter beschikking gesteld. Ook Noorwegen is geïnteresseerd.

Bij de casus Van Den Bleeken past wel de vraag of dit een eenmalig gebaar is, of nieuw beleid. Dit betreft de gevaarlijkste gedetineerden, onbehandelbare tbs-patiënten. Te gestoord om ooit terug te keren in de samenleving. Voor hen is echter wel humanitair verlof mogelijk; en terecht. Onder begeleiding, bijvoorbeeld voor familiebezoek. Zou de Kamer, allergisch voor incidenten met tbs’ers op verlof, dat een goed idee vinden? Of blijft hij onder Belgisch regime?