Zo verandert Facebook ook de boekenmarkt

Facebookoprichter Mark Zuckerberg heeft elk jaar een goed voornemen. Dat van dit jaar: meer boeken lezen. Mét al zijn Facebookvrienden. Op het eerste boekenclubboek ontstond gisteren meteen een run. Is dit de nieuwe heilige graal voor uitgevers?

Fotobewerking studio NRC

Hij zal niet de enige zijn die als goed voornemen heeft om meer boeken te lezen in 2015. Maar als je Mark Zuckerberg heet, kun je je plan om literair bij te blijven direct viral laten gaan. Dat is precies wat gebeurde toen de Facebook-oprichter in het nieuwe jaar op zijn eigen sociale netwerk liet weten dat hij vanaf nu om de week een goed boek gaat lezen. Hij nodigde op zijn Facebook-pagina Year of Books meteen maar even 30 miljoen Facebookgebruikers uit om hem aan zijn goede voornemen te houden, en om de boeken met hem mee te lezen. Daarmee begon Zuckerberg van achter zijn toetsenbord een van de grootste boekenclubs van de wereld. En breidt hij en passant zijn macht uit naar de boekenmarkt.

Binnen twee dagen was de paperbackversie van het boek dat hij aanraadde – The End of Power van de Venezolaanse columnist Moisés Naím – uitverkocht op boekensite Amazon. Hoeveel exemplaren er exact zijn verkocht, maakt Amazon niet bekend, maar dat het hard gaat is duidelijk. De e-bookverkopen blijven bovendien doortikken: die kunnen niet uitverkocht raken. Bij de grootste boekenverkoper van Nederland, Bol.com, werd The End of Power de laatste dagen opvallend vaak verkocht, volgens woordvoerder Marjolein Verkerk: „Dan heb je het over ongeveer tien keer zo vaak als in de voorgaande maanden. Wij publiceren geen exacte getallen, maar het effect is duidelijk merkbaar.”

Mark Zuckerberg is de baas over een sociaal netwerk met wereldwijd ongeveer 1,3 miljard gebruikers. Zijn potentiële bereik is daarmee groter dan van welke boekenclub ook. Samen boeken lezen en bediscussiëren op sociale media is niets nieuws: dat gebeurt al jaren onder hashtags zoals #amreading en #bookclub op Twitter bijvoorbeeld. Maar op deze schaal, en onder leiding van zo’n invloedrijk persoon als Zuckerberg, is het niet eerder gebeurd. Dat zal gevolgen hebben voor de boekenmarkt.

Matthijs en Oprah in het kwadraat

Het effect van populaire leesclubs en -panels is vaak al erg groot. Zo belandt het boek dat door het tv-programma De Wereld Draait Door tot boek van de maand wordt benoemd, steevast in de toptien van bestverkochte boeken. Maandblad HP/De Tijd becijferde in december dat een gemiddeld Boek van de Maand in de week na uitzending op vijf binnenkomt in de Bestseller 60, de wekelijkse verkooplijst van de Stichting CPNB. Het blijft gemiddeld vier weken in de toptien staan en verlaat na gemiddeld tien weken de lijst. Als Matthijs van Nieuwkerk al zo’n effect heeft, zal Zuckerberg ook zijn sporen achterlaten in de bestsellerlijsten.

De boekentips die de Amerikaanse tv-presentatrice Oprah Winfrey gaf, hadden vooral invloed op de Amerikaanse boekenmarkt. Zij koos dan ook vaak voor werken met typisch Amerikaanse thema’s, bijvoorbeeld slavernij en burgerrechten. De keuze van Mark Zuckerburg lijkt erop te wijzen dat hij vooral non-fictie gaat lezen, met veel internationale thema’s. Dat zou dus ook buiten Amerika meer invloed kunnen hebben op verkoopcijfers. De tv-show van Oprah werd bovendien in veel landen op verschillende momenten uitgezonden – daarvan heeft Zuckerberg geen last.

Op zijn lijstje komen zou weleens de nieuwe heilige graal voor uitgevers kunnen worden. „Hij kan ervan uitgaan dat hij de komende tijd heel wat boeken krijgt opgestuurd”, zegt literair agent Paul Sebes. „Maar wat je kunt doen om op zo’n lijst te komen is vrij beperkt. Hier kun je bij juryleden van literaire prijzen en boekenredacteuren hooguit proberen om eens een keer leuk te doen met ze, en zorgen dat ze weten dat je boek bestaat. Maar ze zouden wel gek zijn als ze zich zo doorzichtig laten beïnvloeden, dat zal bij iemand als Zuckerberg ook zo zijn.”

De lijstjes- en toptiencultuur in de boekenmarkt zal er in ieder geval niet minder op worden. In Nederland zal ook de strijd om vertalingsrechten van de boeken op de lijst heftiger worden. En omdat Zuckerberg een online publiek bedient, zal ook het aantal illegale downloads van zijn aanraders flink toenemen. Op torrentwebsites loopt het aantal downloads van The End of Power inmiddels ook op.

Leessuggesties zijn welkom

Zuckerberg lijkt nog niet heel vastomlijnde ideeën te hebben over hoe hij invulling gaat geven aan zijn nieuwe literaire invloed: „Onze boeken zullen gaan over het leren over nieuwe culturen, geloven, geschiedenis en technologie”, schrijft hij. Nogal breed dus. En: „Suggesties voor nieuwe boeken zijn altijd welkom.” In de reacties onder zijn bericht valt vooral op hoeveel Facebookgebruikers hem de Koran aanbevelen.

Het eerste boek op zijn leeslijst, The End of Power, gaat over hoe economische, demografische en technologische trends ervoor zorgen dat machtsstructuren wereldwijd de komende jaren zullen afbrokkelen. Een interessante keuze voor iemand die in een paar jaar tijd praktisch monopolist is geworden op het gebied van sociale media.

Nu is het alleen nog afwachten of het Zuckerberg ook echt lukt om zich aan zijn voornemen te houden. De miljoenen ‘vrienden’ die over zijn schouder meekijken zullen hem vast wat extra motivatie geven.