Ze komen niet meer met een gammel bootje

Nooit trokken zoveel migranten over de Middellandse Zee naar Europa als afgelopen jaar. Ze komen nu vaker op grote vrachtschepen, waardoor ze ook in onstuimig winterweer kunnen varen.

Syrische migranten op het spookschip Blue Sky M, dat vorige week aankwam in Italië. Foto AFP (gemaakt door iemand aan boord, met zijn smartphone)
Syrische migranten op het spookschip Blue Sky M, dat vorige week aankwam in Italië. Foto AFP (gemaakt door iemand aan boord, met zijn smartphone)

Niet altijd zeggen schokkende beelden over vluchtelingenboten op de Middellandse Zee iets over de trends in migratiestromen naar Europa. Enkele incidenten of reddingsacties op rij kunnen veel aandacht trekken, terwijl de cijfers een heel ander verhaal vertellen.

Maar het nieuws van de afgelopen dagen over de Blue Sky M en de Ezadeen, twee schepen met honderden migranten die inmiddels in Italiaanse havens liggen, past wél in de bredere trend. Twee instanties die gegevens verzamelen over migratie naar Europa (EU-grensagentschap Frontex en VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR) beschouwen 2014 als een uitzonderlijk jaar: nog nooit was de migratie via de Middellandse Zee naar Europa zo omvangrijk.

Geen vingerafdrukken afgeven

Het aantal door de autoriteiten opgemerkte mensen dat vorig jaar illegaal de EU probeerde binnen te komen, was volgens Frontex het allerhoogste sinds het agentschap in 2007 begon met tellen. De grote groeifactor: de vlucht van Syriërs en Eritreeërs via de zogeheten centrale Middellandse Zee-route, ofwel die naar Italië (en Malta). De UNHCR meldt dat 207.000 mensen de oversteek waagden over de Middellandse Zee naar Europa – driemaal zoveel als in piekjaar 2011.

Zowel Frontex als UNHCR waarschuwt: de cijfers vertellen niet alles. EU-lidstaten die aan Frontex rapporteren, doen dat deels nog steeds op verschillende manieren. Bovendien is het doel van mensensmokkelaars nu juist zich aan het oog van de autoriteiten te onttrekken. Dat is soms ook het oogmerk van migranten zelf: veel Syriërs en Eritreeërs die oorlogsgeweld zijn ontvlucht, proberen te voorkomen dat ze hun vingerafdrukken moeten afgeven in Italië, om de Italiaanse asielprocedure te ontwijken. In landen als Duitsland en Zweden gaat de procedure sneller en is er meer kans op asiel.

Hoewel de data dus met voorzichtigheid moeten worden bekeken, is uit de combinatie van Frontex- en UNHCR-cijfers wel duidelijk dat het aantal bootmigranten groeit.

Vluchten in winterse storm

Een andere indicatie, zegt de UNHCR, is het toenemende gebruik van grote vrachtschepen door mensensmokkelaars. Enkele jaren geleden werden vooral kleinere, vaak gammele boten ingezet, en dan vooral in de zomer. Zeewaardige vrachtschepen maken transport ook bij onstuimig winterweer mogelijk.

De Middellandse Zee-routes zijn nu weer meer gebruikt dan de belangrijkste migratieroute naar Europa over land, via de Westelijke Balkan. In 2013 was deze landroute korte tijd de meest gebruikte. Overigens gaat de allerbelangrijkste route naar Europa via de lucht, zegt Frontex. Mensen komen eerst legaal de EU binnen met het vliegtuig, met een tijdelijk visum. Waarna ze vervolgens niet meer teruggaan. Cijfers over deze ‘luchtroute’ heeft Frontex niet beschikbaar.