Supersnelrecht is een signaal, maar de eisen zijn streng

Ongein rond Oud en Nieuw kunnen rechters hard bestraffen. Zo wil het kabinet een signaal afgeven. Dit jaar werden er 8 van de 366 zaken op die manier berecht.

Jongeren steken vuurwerk af op Oudejaarsdag in Hoek van Holland, vóór 18.00 uur. Op de foto werd een prullenbak opgeblazen met illegaal vuurwerk. Foto Peter de Krom
Jongeren steken vuurwerk af op Oudejaarsdag in Hoek van Holland, vóór 18.00 uur. Op de foto werd een prullenbak opgeblazen met illegaal vuurwerk. Foto Peter de Krom

De 18-jarige Ousama M. zit licht voorovergebogen als hij in de Haagse rechtszaal zichzelf terugziet. Op beelden die een beveiligingcamera maakte op Oudejaarsavond, ruim een uur voor de jaarwisseling, is te zien hoe vier jonge mannen in de Haagse Transvaalwijk rond een oude rode Volkswagen Golf slenteren. Ze lopen naar de achterkant van de auto, rommelen wat en rennen weg. Dan volgen een knal en een lichtflits. Dat herhalen ze een paar keer, tot iemand besluit eerst wat terpentine op de auto te gooien. Opnieuw een knal, en ruim een minuut later vlammen. De auto staat in brand.

Ousama M. wordt direct opgepakt en vastgezet. En nu zit hij, de maandag na de jaarwisseling, tegenover supersnelrechter Yolande Wijnnobel. De man ontkent de auto in brand te hebben gestoken. Maar hij staat toch echt op de beelden van de beveiligingscamera – dat geeft hij toe. Hij heeft er dezelfde kleren aan als in de rechtszaal, omdat hij direct is opgepakt. ‘Global Player’ staat er met grote witte letters op zijn blauwe vest.

Het OM eist zes maanden cel en een schadevergoeding van 1.500 euro. Ook zou M. twee jaarwisselingen niet in Den Haag op straat mogen komen. „Het ging om Oud en Nieuw, voor de meesten een feest”, zegt de officier van justitie in haar pleidooi. „Maar niet voor de eigenaresse van de auto die in brand is gestoken.” Ook de rechter legt extra nadruk op het moment: de jaarwisseling. „Juist in die nacht steekt u een auto in de fik. U gaat daar een hoge straf voor krijgen.” Maar wel minder dan de zes maanden die het OM had geëist. Zes maanden cel, waarvan drie voorwaardelijk. „Dan denkt u de volgende keer nog eens extra na voordat u zoiets doet.” M. krijgt twee jaarwisselingen huisarrest en de schadevergoeding wordt 1.000 euro.

De straf zal snel én zwaar zijn

De supersnelrechtzittingen na Oud en Nieuw kunnen altijd op veel publieke aandacht rekenen. En dat is ook precies de bedoeling van het OM. De zittingen dienen in ieder geval gedeeltelijk als propaganda voor de barse boodschap die minister en OM al enige jaren uitdragen over de jaarwisseling: geweld op Oud en Nieuw, zéker jegens politie of hulpverleners, wordt niet getolereerd. De straf daarvoor zal snel én zwaar zijn, beloofde de minister ook dit jaar weer. Op 18 december noemde minister Opstelten (Justitie, VVD) de zittingen in een brief aan de Tweede Kamer nog een „voor de maatschappij zichtbaar en aansprekend instrument”. Er gaat een „belangrijk signaal” van uit naar daders én samenleving.

De signaalwerking van deze zittingen mag belangrijk zijn, in aantallen tellen ze nauwelijks mee voor de juridische afwikkeling van ongein tijdens de jaarwisseling. Slechts een fractie van de zaken eindigt in een supersnelrechtzitting. Dit jaar zijn dat 8 van de 366 verdachten van misdrijven die samenhangen met de jaarwisseling. Vorig jaar werden 17 van de ruim 648 zaken in het supersnelrecht behandeld. De rest van de zaken wordt direct door het OM zelf afgedaan met een sepot (besluit tot niet-vervolging), taakstraf of boete – ook supersnel dus – of ze worden in gewone zittingen door de rechter behandeld.

Hard optreden past bij dit kabinet

De belofte van hard optreden past in de veiligheidsretoriek van dit kabinet, maar het blijft de rechter die de straffen oplegt. Er was de laatste jaren kritiek vanuit onder meer de politie dat de rechter niet voldoende meegaat in de extra hoge strafeisen van het OM bij de jaarwisseling. Extra hoog omdat Oud en Nieuw gezien wordt als evenement en de verstoring daarvan een strafverzwaring oplevert van 75 procent. Voor geweld tegen de politie of hulpverleners komt er een verzwaring van 200 procent bij.

Daar wordt vanuit de rechtspraak tegenover gesteld dat de minister met de belofte van zware straffen te veel op de stoel van de rechter gaat zitten. Rechters zijn bereid mee te gaan in de roep om snelheid in het strafproces – in Den Haag alleen al zijn er iedere week 40 supersnelrechtzaken, zegt een woordvoerder van de Raad voor de Rechtspraak. Ook vinden de meeste rechters dat de verstoring van een evenement als de jaarwisseling, net als bijvoorbeeld Koningsdag of een grote voetbalwedstrijd, extra zwaar moet worden bestraft. Bij de supersnelrechtzaken van vorige jaarwisseling volgden rechters dan ook in grote lijnen de eisen van het OM.

Maar het moet wél gerelateerd zijn aan de jaarwisseling

Maar of deze verzwarende omstandigheden in het concrete geval spelen, blijft het oordeel van de rechter. Hangt dít misdrijf inderdaad samen met Oud en Nieuw, zoals brandstichting met vuurwerk, of is het iets dat op iedere willekeurige uitgaansavond had kunnen gebeuren? Zo stond gisteren een 37-jarige man uit De Lier, in het Westland, terecht. Het OM eiste twee maanden cel omdat hij agenten tijdens zijn aanhouding twee keer zou hebben bedreigd. Verzwarende omstandigheid volgens het OM: het was tijdens Oud en Nieuw. De rechter achtte één bedreiging bewezen, maar oordeelde dat die niet gerelateerd was aan de jaarwisseling, al vond het rond de jaarwisseling plaats.

De kersverse president van de Haagse rechtbank, Leendert Verheij, verwoordde het zo, toen hij begin december werd geïnstalleerd: „Ik hoop en wens dat bestuurders, politici en ook politiefunctionarissen de deugd van de gematigdheid betrachten bij het uiten van ferme en stoere taal vooraf en dat zij geen verwachtingen wekken die het strafrecht en de strafrechter niet kunnen en zullen waarmaken.”