Oost-Congo kan zich weer opmaken voor geweld

VN staan voor confrontatie met rebellen

Oud-strijders van M23, de militie die vorig jaar werd verslagen.
Oud-strijders van M23, de militie die vorig jaar werd verslagen. Foto AFP

Het gebied van de Grote Meren in Centraal-Afrika dreigt weer vlam te vatten. In Oost-Congo is deze week de deadline voor Rwandese rebellen om zich te ontwapenen verlopen. Nu wordt een offensief van troepen onder de vlag van de Verenigde Naties tegen hen verwacht.

Tegelijkertijd lopen in buurland Burundi de spanningen op. President Pierre Nkurunziza probeert aan de macht te blijven door de grondwet van het land te wijzigen. Burundese rebellen die opereren vanuit het oosten van Congo hebben de afgelopen weken hevige strijd gevoerd met het Burundese regeringsleger. Volgens de berichten zijn daarbij veel strijders omgekomen.

Een jaar geleden leek in Oost-Congo de cyclus van geweld tussen regering en talrijke milities te worden doorbroken. De militaire spanningen tussen de regeringen van Rwanda en Congo namen af. De door Rwanda gesteunde rebellenbeweging M23 was verslagen door een speciaal opgerichte snelle-interventiebrigade van de VN.

Het Congolese regeringsleger, dat berucht was om zijn inefficiëntie en om het schenden van mensenrechten, werd geherstructureerd en behaalde enkele opmerkelijke overwinningen op het slagveld. Voor het eerst sinds twintig jaar chaos leek de situatie in de regio van de Grote Meren zich te stabiliseren.

M23 werd verslagen en verdreven naar Rwanda en Oeganda, en dat succes voedde het vertrouwen dat nu ook de andere milities kunnen worden aangepakt. De Democratische Strijdkrachten voor de Bevrijding van Rwanda, de FDLR, zijn daarvan de belangrijkste. Deze beweging van etnische Hutu’s bestaat deels uit strijders die in 1994 leidinggaven aan de genocide tegen Tutsi’s in Rwanda. De Veiligheidsraad van de VN en Afrikaanse landen namen vorig jaar een resolutie aan waarin ze de FDLR dreigden met militaire actie als ze niet vóór 2 januari 2015 zouden demobiliseren. Van de geschatte 1.500 FDLR strijders melden zich echter slechts enkelen bij de demobilisatiecentra van de VN en de beweging zelf begon met nieuwe rekruteringen.

De speciale snelle VN-brigade zou nu dus in actie moeten komen. Maar de FDLR is een veel moeilijker te vatten groep dan de reguliere strijdgroep M23 destijds. De FDLR-strijders trouwden sinds hun komst twintig jaar geleden Congolese Hutu’s, ze nemen deel aan de illegale ontginning van grondstoffen, ze hakken bossen in het Virunga-wildpark voor houtskool en ze werpen zich op als beschermer van Congolese Hutu’s en Rwandese Hutu-vluchtelingen. Hoewel uiterst bruut werd de FDLR zo onderdeel van het weefsel van de samenleving in Oost-Congo. Er wordt gevreesd voor grote ‘humanitaire schade’ bij een militaire actie door de VN.

In plaats van in het offensief te gaan tegen de FDLR begon de speciale VN-brigade deze week acties tegen rebellen uit Burundi, die zich ook al vele jaren ophouden in de wouden van Oost-Congo. Net als in Rwanda vonden er de afgelopen decennia vele bloedbaden plaats in Burundi tussen Hutu’s en Tutsi’s. Na een in 2000 gesloten vredesakkoord kwam hieraan een einde, maar onder de in 2005 aangetreden Hutu-president Pierre Nkurunziza gleed het land de afgelopen maanden af naar gewelddadige confrontaties. Nkurunziza (51) wil zich komende zomer voor een derde ambtstermijn laten verkiezen. Daarvoor moet de grondwet worden aangepast. Iedere oppositie daartegen onderdrukt hij en nu zijn rebellen opererend vanuit Congo weer actief geworden. Bij gevechten met rebellen werden vorige week meer dan honderd opstandelingen gedood. Volgens mensenrechtengroepen werden enkele gevangengenomen rebellen gemarteld en standrechtelijk geëxecuteerd.