Luchtvaart: meer informatie delen

Had het luchtruim boven Oost-Oekraïne al dicht moeten zijn toen de MH17 er vloog? Het kabinet moet „klare wijn schenken”.

Een vrouw in Kuala Lumpur, Maleisië bij herinneringsboodschappen voor de slachtoffers van de ramp met de MH17.
Een vrouw in Kuala Lumpur, Maleisië bij herinneringsboodschappen voor de slachtoffers van de ramp met de MH17.

Steeds opnieuw duiken nieuwtjes op over MH17. Dit weekeinde vroegen de Kamerleden Sjoerdsma (D66) en Omtzigt (CDA) „opheldering” van het kabinet over wat er bij Nederland bekend was over de veiligheid van het luchtruim boven het oosten van Oekraïne, voordat de Boeing 777 op 17 juli crashte. „Het kabinet moet klare wijn schenken”, zegt Pieter Omtzigt. Er gaan steeds meer stemmen op dat het luchtruim boven het oostelijk deel van Oekraïne destijds eigenlijk gesloten had moeten zijn.

1 Wat is nieuw?

Dit weekeinde maakte de NOS bekend dat een vertegenwoordiger van de Nederlandse ambassade aanwezig was bij een (reguliere) briefing in Oekraïne over de politieke en militaire situatie, drie dagen voordat de MH17 werd neergehaald. De autoriteiten in Kiev meldden daar dat een Oekraïens vrachttoestel, een Antonov was neergeschoten. De suggestie van critici is duidelijk: deze briefing had het signaal moeten zijn om niet meer over dit gebied te vliegen.

2 Had Nederland moeten reageren op het nieuws over de Antonov?

Dát de Antonov werd neergehaald was wel schokkend maar niet totaal onverwacht en ook geen geheim, het stond in de krant en was op tv. Tussen 15 april en 17 juli vorig jaar zijn boven Oost-Oekraïne mogelijk elf vliegtuigen en acht helikopters neergekomen. De Amerikanen besloten daarop dit deel van het luchtruim te mijden. Maar niet vast stond door wat voor luchtdoelraket de Antonov werd geraakt.

3 Had Oekraïne het luchtruim helemaal moeten sluiten?

Daar is achteraf iedereen het over eens. De vraag is alleen of daarvoor in juli voldoende informatie was. Vanwege de gevechten had Oekraïne een deel van het luchtruim al gesloten, tot 7,9 kilometer hoogte. Na de crash met de Antonov werd de sluiting uitgebreid tot 9,7 kilometer. MH17 vloog duizend voet hoger. Er zijn mensen die beweren dat Oekraïne het luchtruim niet wilde sluiten om de inkomsten niet te missen van overvliegende toestellen. Je kunt ook redeneren: Oekraïne had genoeg argumenten voor gedeeltelijke sluiting.

4 Waarom mijden luchtvaartmaatschappijen geen oorlogsgebieden?

Verschillende luchtvaartmaatschappijen hadden vorig jaar al besloten niet meer over oostelijk Oekraïne te vliegen. Malaysia Airlines en KLM vlogen er wel. Ze waren niet gewaarschuwd door bijvoorbeeld Nederlandse inlichtingendiensten. Elke luchtvaartmaatschappij weegt zelf de risico’s. De vraag is of dat zo moet blijven. Luchtvaartmaatschappijen zouden gezamenlijk kunnen besluiten gebieden te mijden. Maar het is lastig daarbij iedereen op één lijn te krijgen. Wel unaniem is de roep om meer informatie. Sommige luchtvaartmaatschappijen weten meer dan andere. Die informatie over veiligheid zou meer moeten worden gedeeld. Daarover wordt in VN-verband nu gesproken. Niet ieder land wil vertellen wat het allemaal weet. Vooral de VS niet. Ook inlichtingendiensten zouden actiever informatie moeten inwinnen en delen.

5 Doet Nederland het goed?

Af en toe duiken berichten op dat Australië en Maleisië niet tevreden zijn over hoe Nederland opereert. Zo zou de berging sneller hebben gekund. En zo zou het onderzoek naar de toedracht niet zorgvuldig genoeg zijn of te langzaam verlopen. Het kabinet stelt juist dat de samenwerking uitstekend verloopt. Premier Rutte besprak de kwestie twee maanden geleden in Maleisië en Australië. De Onderzoeksraad voor Veiligheid werkt samen met andere landen. Justitie werkt samen met België, Australië, Oekraïne en Maleisië.

6 Is de berging nu afgerond?

Er liggen nog wrakstukken in het noordwestelijk deel van het rampgebied, en ook waar hevige brand heeft gewoed. Vorst maakt nader onderzoek op dit moment onmogelijk. Bovendien blijft de veiligheidssituatie in het gebied „fluïde en fragiel”, aldus het kabinet.