Verbijstering over CIA

Het vorige maand gepubliceerde Senaatsrapport over de martelpraktijken van de CIA maakte één ding duidelijk. Bij de dienst heiligde het doel de middelen en daarbij vielen morele en wettelijke grenzen weg. Hoe diep deze karaktertrek in de CIA geworteld is, blijkt uit The Nazi’s Next Door. How America Became a Safe Haven for Hitler’s Men van New York Times-journalist Eric Lichtblau. Het beschrijft hoe de dienst na de Tweede Wereldoorlog zo’n duizend ex-nazi’s inzette om de Russen te bespioneren en tientallen een nieuwe identiteit en een nieuw leven verschafte in de VS.

Bewijs voor banden tussen de nazi’s en de CIA komt al sinds de jaren zeventig naar buiten, en in de jaren tachtig en negentig werden in de VS in geruchtmakende processen nazikopstukken ontmaskerd die rustig van hun pensioen genoten in provinciestadjes.

Toch is The Nazi’s Next Door een verbijsterend boek. Vrijgegeven dossiers, waarin Lichtblau inzage kreeg, bieden meer details, en zelf biedt de auteur context. Zo ondergraaft hij ideeën waarmee Amerikanen zichzelf lang konden sussen. Het idee bijvoorbeeld dat de 1.600 Duitse wetenschappers, die in ‘Project Paperclip’ werkten aan de Amerikaanse ruimtevaarttoekomst, niets wisten van de slavenarbeid en mishandeling in de V2-fabriek annex concentratiekamp Dora-Mittelbau waar ze vandaan kwamen.

Lichtblau beperkt zich niet tot de nazi’s in Amerika (hij schat hun totale aantal op tienduizend). Hij beschrijft ook hoe de advocaten en journalisten die hen vanaf de jaren zestig probeerden te ontmaskeren aanvankelijk stuitten op muren van desinteresse (bij journalistiek en publiek) en obstructie (bij de geheime diensten). Onderzoeken liepen dood omdat de CIA en de FBI informatie achterhielden, het bestaan ervan ontkenden of verdachten hielpen ontsnappen naar Latijns-Amerika. Pas na het hoogtepunt van de Koude Oorlog en met de komst van een nieuwe generatie, begin jaren zeventig, konden de deksels van de beerputten.

Het kan lang duren voordat een historisch tijdperk echt voorbij is, laat Lichtblaus toegankelijk geschreven en onthullende boek al met al zien. Pas in 2013 stopte de Space Medicine Association met het uitreiken van de Strughold Award, genoemd naar Hubertus Strughold, een arts uit ‘Project Paperclip’ die in de VS gold als ‘de vader van de ruimtevaartgeneeskunde’. Strughold bouwde zijn kennis op, zo was in de jaren zeventig gebleken, door medische experimenten uit te voeren op gevangenen in Dachau.