‘Klassiek met cocktail, dat is een gimmick’

De Amerikaanse violiste Murray maakte diepe indruk met haar debuut-cd. Deze week speelt ze voor het eerst in Nederland.

Violiste Tai Murray: „Aanleg is leuk, maar op hoop bouw je geen carrière.”Foto Julia Wesely
Violiste Tai Murray: „Aanleg is leuk, maar op hoop bouw je geen carrière.”Foto Julia Wesely

Vrij, kleurrijk, fantasievol. Als je luistert naar Tai Murrays opname van de solosonates van Eugene Ysaÿe, hoor je diens eigen interpretatiewens uitkomen: hoe hoog de technische eisen ook zijn, breek er je vingers niet over. Maak muziek.

Het probleem was alleen dat van Tai Murray ook alleen die ene cd bekendheid genoot – al verschenen op kleinere labels recent wel twee sterke opnames met eigentijdse Amerikaanse muziek en Bernsteins Serenade.

Maar in Nederland was Murray (32) nog nooit te beluisteren. „Het lukte gewoon niet eerder er tussen te komen”, zegt ze vanuit haar woonplaats Berlijn. Maar nu nodigde pianist Ralph van Raat haar uit voor zijn serie in het Amsterdamse Muziekgebouw aan ‘t IJ, waar ze deze week samen twee werken van Arvo Pärt uitvoeren. Murray: „Pärt is een van mijn idolen. Ook omdat hij net als ik vanuit het buitenland naar Berlijn is verhuisd, voel ik een soort vage verwantschap. Zijn muziek vind ik fascinerend. Neem Spiegel im Spiegel: dat stuk lijkt meditatief en eenvoudig, maar in die eenvoud kun je heel veel verschillende dingen zeggen.”

Murray groeide op in de Verenigde Staten, maar verruilde New York drie jaar geleden voor Berlijn. ,,Al snel na mijn opleiding aan de Juilliard School of Music gaf ik veel concerten in Europa”, vertelt ze. „Dat intensieve forenzen kan beter omgekeerd, besloot ik. Klassieke muziek is in Amerika geen vanzelfsprekendheid, en de meeste muziek die ik speel komt oorspronkelijk uit Europa. Dan kun je, als je wilt groeien, beter dichtbij de bron gaan wonen.” Het bleek de juiste keuze. ,,Wát een verademing is het te wonen in een stad waar je op elke straathoek opbotst tegen iemand die óók een instrument meezeult. Klassieke muziek is hier geen elitaire hobby, maar een primaire levensbehoefte.”

Murrays jeugd was uiterst ongewoon – nog afgezien van het feit een zwarte violiste sowieso een zeldzaamheid is en ze al als 9-jarige haar solodebuut maakte bij het Chicago Symphony Orchestra. Ze werd geadopteerd door een Afro-Amerikaanse alleenstaande moeder toen ze een baby was.

„Mijn adoptiemoeder had al een eigen zoon en een geadopteerde zoon, en adopteerde erna nog twee kinderen”, vertelt ze. „Het was een groot gezin, maar mijn oma, tantes en huisvrienden vingen veel op.”

Volgens overlevering begon Murray als 2-jarige met het bedelen om een viool. „Een 2 –jarige zeurt natuurlijk om van alles, maar ik hield vol. Toen ik vijf was, mocht ik op les. Mijn moeder is lerares, ze heeft een antenne voor talent. En in de ontwikkeling daarvan heeft ze me ook maximaal gestimuleerd. Aanleg is leuk, maar op hoop bouw je geen carrière. Zonder extreme druk maakte ze heel duidelijk wat het vereist ergens goed in te worden. Tussen mijn negende en mijn zeventiende kreeg ik thuis onderwijs van studenten, zodat de viool onderdeel kon zijn van mijn dagelijks leven, en niet iets voor ‘voor school of erna’.

„Is dat raar? Dat hangt er vanaf wat je ijkpunt is. Ik denk dat mijn opleiding beter was dan die aan de meeste High Schools. En de studenten die me lesgaven waren al snel maar een beetje ouder dan ik, dus gebrek aan vrienden had ik óók niet. Alleen mijn Prom heb ik gemist, maar daar ben ik nooit erg rouwig om geweest.”

Murray gaf twee jaar geleden een TedX-lezing en sprak zich toen uit over de toekomst van klassieke muziek. „Ik ben er niet pessimistisch over”, zegt ze. „Mensen zeggen al eeuwen dat klassieke muziek uitsterft, maar dat is echt niet zo. Alleen de verpakking is bezig aan een voortdurende transformatie, en over het hoe daarvan moeten wij als musici nadenken.

„Sommigen zoeken de oplossing in gimmicks. Cocktailtje erbij. Maar dat zijn geen echte oplossingen. In essentie is het publieksterugloop puur een educatieprobleem. ‘Nieuw publiek’ naar de concertzaal lokken dat geen idee heeft van waar klassieke muziek over gaat, is alleen de buitenkant van het probleem oplossen.

„Ik denk dat het slimmer is te investeren in een nieuwe generatie en die wel van de waarde van klassieke muziek te doordringen. De nieuwe tijd zelf is het probleem niet. Het is heerlijk om op je smartphone alles te kunnen opzoeken en naar muziek te luisteren. Oók naar popmuziek, waar ik urenlang op kan dansen. Maar mijn hoofd is dan leeg. En soms wil juist mijn hoofd dansen. Dan luister ik naar klassiek.”