Jaarwisseling rustiger dan voorheen dankzij preventie

Hebben de autoriteiten het middel gevonden om het geweld rond Oud en Nieuw onder controle te krijgen? Het lijkt er wel op; overal in het land namen het aantal en de ernst van de incidenten af. Ook minister Opstelten (Justitie, VVD) gaf toe dat de trend in de goede richting wijst. Er waren minder aanhoudingen, minder branden, minder vernielingen, minder gewonden.

De belangrijkste verandering was vooral het bekorten van de tijd waarbinnen vuurwerk afgestoken mocht worden. En het wegnemen van de vraag naar consumentenvuurwerk door een combinatie van vuurwerkvrije zones en ‘officiële’ shows. Klassieke preventiemaatregelen dus: het verleggen van het vermaak, het dempen van de gelegenheid om rotzooi te trappen. Dat helpt beter dan afschrikking of vergelding, zoals bekend uit de criminologie.

Veel geweld en vandalisme gebeurt immers op impuls en vaak onder invloed. En meestal zonder enige notie van de scherpte van de sancties of het risico te worden gepakt. Alleen voor beroeps- of gewoontemisdadigers zijn pakkans en strafkans reële factoren, die tevoren worden afgewogen tegen winst en inspanning. De belofte van ‘strengere straffen’ om grootschalig wangedrag bij massa-evenementen in te perken, is politiek populair maar niet gebaseerd op kennis van de feiten. De groepsdynamiek, soms gebaseerd op traditie of sociale gewoonte en aangewakkerd met alcohol, is daarvoor te sterk. Wie dat wil inperken kan het best de aanvangs- en sluitingstijden verscherpen, het feestterrein kleiner maken, alcoholconsumptie bemoeilijken en de kosten afwentelen op de veroorzakers. Dat is dan ook de koers die vooral de lokale autoriteiten volgen. Fraai voorbeeld van succesvolle preventie is de manier waarop het Rotterdamse openbaar vervoer de verloedering rond de jaarwisseling tegengaat. RET-topman Pedro Peters twitterde trots dat de schade aan stations, roltrappen en kaartautomaten dit jaar tot 24.000 euro beperkt bleef. In 2008 was het Rotterdamse OV-bedrijf er nog 4 ton aan kwijt. Om dat lagere schadebedrag te bereiken heeft de RET wel 80.000 euro besteed aan het dichttimmeren van stations, het beveiligen van glazen puien en het ‘inkapselen’ van kaartautomaten met stalen platen. Ruim een ton ‘zondegeld’ om de feestende, met vuurwerk bewapende menigte die wil reizen, te weerstaan. Zolang massa’s zich niet uit zichzelf weten te gedragen, is dat dus de weg. Er lijkt nu een omslag te zijn bereikt in het jaarlijkse ritueel van excessief oudejaarsgeweld. Bij de burgemeesters van grote steden was lichte tevredenheid te bespeuren. De komende jaren is dit dus de route: verder inperken, terugdringen, dempen en andere vormen van slimme preventie.