Internet verrijkt het theater; praktisch én inhoudelijk

Vormen digitale media en televisieseries een bedreiging voor het theater? Scheidend hoofdredacteur Constant Meijers van theatervakblad Theatermaker constateerde dat somber in zijn laatste voorwoord. En regisseur Johan Doesburg signaleerde iets soortgelijks in een interview. Al die briljante televisieseries kun je eenvoudig thuis bekijken. Plus, stelde hij: door dat dominantie televisierealisme neemt het vermogen van het publiek om metaforen te begrijpen af. Dat zou dan weer maken dat het publiek geen aansluiting meer vindt bij toneel.

Praktisch gezien hebben ze natuurlijk gelijk: series en sociale media zijn een veelomvattende tijdsbesteding geworden, en in die zin een serieuze concurrent voor alle andere activiteiten, ook theaterbezoek. Maar inhoudelijk? Zijn vorm, stijl en tempo van tv-formats en social media echt zo onverenigbaar met toneel? Talloze theatermakers bewijzen het tegendeel. Zoals de Australische regisseur Simon Stone die met Tarantino-taal op Sorkin-snelheid klassieke tragedies heel dichtbij brengt. Of Davy Pieters, die de vorm van haar producties baseert op populaire massamedia-uitingen, met een twist. Bert Hana maakte een voorstelling met Google Street View; Eric Joris creëert theaterbelevingen gebaseerd op virtual reality. Deze moderne media beïnvloeden nu eenmaal verregaand het leven van vandaag en verdienen daarom juist een plek in het theater, waar ze kunnen worden onderzocht en bevraagt.

Verdringt internet het theater naar de marge, zoals Meijers vreest? Welnee. Internet verrijkt juist het theater, zowel praktisch als inhoudelijk. Er zijn al voorstellingen die zich deels online afspelen, zoals Bordergame van het National Theatre of Wales. En vaak is ‘online’ zelf het onderwerp; zoals in Wanna Play van Dries Verhoeven, over de sociale consequenties van homo-app Grindr, of The Immortals van Boogaerdt/Vanderschoot; een vervreemdende analoge theaterperformance gebaseerd op YouTube.

Ja, de massacultuur en digitale wereld hebben invloed op taal, smaak en spanningsboog. En ook het theater verandert mee. Dat kun je betreuren, maar niet voorkomen. Ik ben er zelf volstrekt niet rouwig om dat het toneel nu verlost wordt van would-be poëtische metaforen als ‘kartonnen doos = ontheemding’. Veel van die metaforen zijn inmiddels uitgehold, gemakzuchtig en cliché (instortend decor symboliseert een verbrokkelende illusie!). Anno 2015 is het tijd voor nieuwe vormen, en nieuwe verhalen, die beter aansluiten bij de wereld van vandaag. Dat is vernieuwing: altijd een combinatie van winst en verlies.