Er zit kou in de harten van Pegida-betogers, zegt Merkel

Gevestigde politieke partijen worden nerveus van demonstraties tegen islam.

Op de maandagavond voor Kerstmis betoogden 17.500 aanhangers van Pegida in Dresden tegen ‘de islamisering van het avondland’.
Op de maandagavond voor Kerstmis betoogden 17.500 aanhangers van Pegida in Dresden tegen ‘de islamisering van het avondland’. Foto AP

De politie in de Duitse hoofdstad zet zich vandaag schrap tegen aangekondigde massale demonstraties van de Turkse gemeenschap en het Verbond tegen Racisme. Naar verwachting meer dan tienduizend demonstranten zullen de straat op gaan tegen ‘Bärgida’, de Berlijnse versie van de inmiddels beruchte Pegida-beweging uit Dresden. ‘Pegida’ is de afkorting van Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes (Europese patriotten tegen de islamisering van het avondland). Onder die noemer demonstreert sinds 20 oktober elke maandag een toenemend aantal burgers in Dresden tegen de immigratie van moslims.

Aan de laatste zogeheten ‘avondwandeling’ op 22 december namen volgens de schatting van de politie 17.500 mensen deel. En ook vanavond wordt er weer gewandeld in Dresden. Pegida heeft zich intussen eind vorige maand laten registreren als vereniging. Op Facebook is een pagina aangemaakt waarop de landelijke ontwikkeling van de beweging kan worden gevolgd. En in welke steden gedemonstreerd wordt. Uit een opiniepeiling, midden vorige maand, blijkt dat 67 procent van de ondervraagden het gevaar voor een islamisering van Duitsland overdreven vindt. De website PI News, volgens het weekblad Der Spiegel de ‘cheerleader’ van Pegida, kondigt vandaag ook demonstraties aan in andere Duitse steden, zoals Leipzig en Keulen. Maar de grote massa trekt tot nu toe alleen de demonstratie in Dresden, die nadrukkelijk in de traditie is gezet van de maandagavondwandelingen van de vrijheidsbeweging in de DDR in 1989. Ook nu is de leuze van de mensen ‘Wir sind das Volk!’

Haat

Juist hiertegen nam bondskanselier Merkel (CDU) in haar nieuwjaarstoespraak afgelopen week in niet mis te verstane bewoordingen stelling. Twee weken geleden had Merkel ook al gezegd dat „er geen plaats is voor haatzaaien en belasteren van immigranten”. Nu sprak ze de burgers die de straat op gaan nadrukkelijk zelf aan. „Vandaag roepen sommigen op maandag weer ‘Wij zijn het volk’ te roepen. Maar eigenlijk bedoelen ze: jullie horen daar niet bij – vanwege jullie huidskleur of religie. Daarom zeg ik tegen allen die naar zulke demonstraties gaan: volg degenen niet die daartoe oproepen! Want te vaak zitten er vooroordelen, kou, ja, zelfs haat in hun harten!”

De felle uitspraak van Merkel, befaamd om haar afwachtende houding, heeft vriend en vijand in Duitsland verrast. En een felle politieke discussie losgemaakt. De kreten van bijval en afkeuring leggen diepe verdeeldheid bloot tussen politieke partijen en ook binnen die partijen. En verwarring over de manier waarop met het massale protest moet worden omgegaan.

De aanvoerder van de rechts-populististische partij Alternative für Deutschland (AfD) Lucke wees Merkel verontwaardigd terecht dat zij „geen burgers moet bestempelen tot vreemdelingenhaters zonder naar hen geluisterd te hebben”. De Alternative heeft als enige partij een, aarzelend, luisterend oor voor de bezorgdheid van de burgers in Dresden. Alexander Gauland, de aanvoerder van de partij in het parlement van deelstaat Brandenburg, woonde zelfs een demonstratie bij. Immers, de samenstelling van de ‘avondwandelingen’ is gemêleerd. Er zijn zeker extreem-rechtse groepen en neonazi’s in de massa, maar zij houden zich aan de regel dat er geen anti-grondwettelijke leuzen mogen worden geroepen. De meerderheid van de mensen zijn naar het zich laat aanzien burgers uit het midden van de samenleving. Burgers die zich hebben afgekeerd van de gevestigde partijen omdat zij vinden dat die bestaan uit een „zelfbenoemde elite” die geen oog heeft voor de belangen van de doorsneeburger. Volgens politicologen loopt het toekomstig electoraat van de AfD op straat. Dat maakt de andere partijen nerveus.

Dat geldt met name voor de CSU, het rechtse zusje van Merkels CDU. De secretaris-generaal van de Beierse partij haalde fel uit naar minister van Justitie Maas (SPD) omdat die de demonstraties „een schande voor Duitsland” had genoemd. Vicevoorzitter Friedrich van de CSU viel zelfs hard uit naar Merkel zelf, wat zeer ongebruikelijk is. Volgens Friedrich speelt Merkel de AfD en Pegida in de kaart. Uiteindelijk moest de leider van de CSU, de Beierse minister-president Seehofer, Friedrich eraan herinneren dat een koersdiscussie niet handig is na Merkels enorme stembusoverwinning in 2013. Ondertussen vinden sommige conservatieve Bondsdagleden in de CDU dat de burgers in Dresden een punt hebben.

Diffuse angsten

En ook binnen de SPD is men verdeeld over Pegida. Terwijl de fractie in de Bondsdag Merkel is bijgevallen over de „heldere woorden over Pegida” liet partijleider en vicepremier Gabriel eerder nog weten dat er weliswaar „radicalen en neonazi’s meelopen maar dat er ook veel mensen zijn die onzeker zijn en meelopen omdat ze, met hun diffuse angsten te worden overheerst door vreemdelingen, niet serieus worden genomen door de politiek”. Mogelijk was Merkels duidelijke uitspraak ook een signaal aan haar aarzelende vicepremier, die misschien hoopt ook stemmen te winnen in de straten van Dresden.