Truc met bootvluchtelingen

Deze week brachten passerende vrachtschepen de opvarenden van verlaten schepen in veiligheid. Mensensmokkelaars lijken misbruik te maken van de op zee geldende erecode voor hulp aan schepen in nood.

De positie van de verlaten schepen
De positie van de verlaten schepen

Gebruiken de mensensmokkelaars die bootvluchtelingen naar Europa brengen, een nieuwe tactiek? Twee keer deze week werd vanaf volgepakte schepen alarm geslagen. In beide gevallen zou de bemanning het schip hebben verlaten en de opvarenden aan hun lot hebben overgelaten, hen zodoende toevertrouwend aan de reddingswerkers – die moeten de vluchtelingen en migranten dan maar veilig in Europa aan land zien te brengen.

Dinsdag gebeurde dit met de Blue Sky M, een tanker onder Moldavische vlag. Die had 970 mensen aan boord, voor het merendeel Syriërs. Twee dagen later kwam een vergelijkbaar noodsignaal van een vrachtschip onder de vlag van Sierra Leone, de Ezadeen, met naar schatting vierhonderd bootvluchtelingen.

De Blue Sky M is donderdagnacht veilig de Zuid-Italiaanse havenstad Gallipoli binnengesleept. De Ezadeen zou vrijdagnacht in een haven op het Zuid-Italiaanse vasteland aankomen. De Italiaanse justitie probeert de gang van zaken op de twee schepen te reconstrueren, om te onderzoeken of mensensmokkelaars misbruik maken van de op zee geldende afspraken over hulp aan schepen in nood.

Afgelopen najaar is opvallend vaak de hulp ingeroepen van passerende vrachtschepen, zo constateert Frontex, het Europese agentschap dat officieel verantwoordelijk is voor de bewaking van de buitengrenzen van de EU. In september en oktober is dertig procent van de bootvluchtelingen door vrachtschepen opgepikt. Dat gebeurde vooral voor de kust van Libië, waar mensensmokkelaars rekening lijken te houden met het tijdstip dat een vrachtschip passeert.

In het geval van de Blue Sky M waren in ieder geval de kapitein en drie bemanningsleden nog aan boord. De vier hadden geprobeerd zich tussen de bootvluchtelingen te verbergen, maar zijn vrijdag geïdentificeerd en gearresteerd.

Volgens de Italiaanse kustwacht was er wel degelijk sprake van een noodsituatie. De bemanning had het schip op de automatische piloot gezet richting de rotsachtige kust van het Zuid-Italiaanse Santa Maria di Leuca. Er dreigde een ramp, zei de kustwacht: 970 mensen en negen ton olie aan boord, harde wind, sterke stroming. In kalmer water vlak voor de kust wisten officieren van de kustwacht het schip weer onder controle te krijgen.

De reis van de Blue Sky M is zeer raadselachtig. Volgens de Roemeense krant Adevarul was het schip twee weken geleden gekocht door een Syriër. Het schip vertrok op 28 december uit Turkije. Twee dagen later, voor de kust van het Griekse eiland Korfoe, zouden Griekse autoriteiten een alarmtelefoontje hebben gekregen van een passagier.

Waarom het schip geen hulp heeft gekregen uit Griekenland en daarna koers zette richting de Italiaanse kust, is nog onduidelijk. Hetzelfde geldt voor de vraag wie precies op 30 december had gemeld dat de bemanning er met rubberbootjes vandoor was gegaan. Een andere open vraag is of een paar dagen eerder de reddingsactie voor de brandende Griekse veerboot de mensensmokkelaars op een idee heeft gebracht.

Met de Ezadeen was donderdagavond contact gezocht omdat het voor de Zuid-Italiaanse kust in moeilijkheden leek te verkeren. Via de radio vertelde een vrouwelijke bootvluchteling dat er geen bemanning meer aan boord was. De brandstof van het vrachtschip, in het verleden gebruikt voor veevervoer, was op. Daarop kreeg de Ezadeen hulp van een schip uit IJsland dat deelneemt aan de Frontex-patrouilles. Of de bemanning van de Ezadeen de boot echt had verlaten, was vrijdagavond nog onduidelijk.

De Blue Sky M had Turkse havens aangedaan, de Ezadeen een Syrische. De afgelopen dagen zijn er echter nog meer bootvluchtelingen naar Italië gekomen via de ‘traditionele’ route vanuit Libië. Op oudejaarsdag en 1 en 2 januari heeft de Italiaanse marine hulp geboden aan zeventien bootjes die uit Noord-Afrika waren vertrokken. Bij elkaar hadden die naar schatting 2.500 vluchtelingen en migranten aan boord.