Meer van die lekkere stroomstootjes

Mails, apps, tweets. We worden steeds vaker afgeleid, zeggen doemdenkers. Zeker is dat mediabedrijven zullen blijven zoeken naar ons genotsgebied. Dus: wie kan dit stuk uitlezen?

3. Oké, de resusaapjes in de experimenten van psycholoog Harry Harlow halverwege de vorige eeuw waren misschien nóg beklagenswaardiger. De aapjes werden gescheiden van hun moeder of in totale isolatie geplaatst. Daar werden ze gek van.
3. Oké, de resusaapjes in de experimenten van psycholoog Harry Harlow halverwege de vorige eeuw waren misschien nóg beklagenswaardiger. De aapjes werden gescheiden van hun moeder of in totale isolatie geplaatst. Daar werden ze gek van.

Ben jij opgewassen tegen 2015? [1...] Leg je smartphone naast de krant (geluid aan) en zet je laptop open. Lees nu aandachtig dit stuk uit, helemaal, van linksboven tot rechtsonder. Hier gaan we.

Het meest lamentabele dier uit de geschiedenis van de mens [2...] is misschien wel rat nr. 34 uit het baanbrekende onderzoek van James Olds en Peter Milner, twee Amerikaanse neurobiologen. Rat nr. 34 kreeg in 1954 met vier kleine schroefjes een blokje op z’n schedel geboord. Aan dat blokje zat een zilveren elektrode die in zijn rattenhersentjes werd geprikt. Heel precies, vlak onder z’n corpus callosum. [3...]

Via die elektrode kon nr. 34 kleine stroomstootjes aan zichzelf toedienen. Elke dag werd hij een paar uur in een Skinnerbox gezet, een kooi met een schakelaar waarop hij zelf kon drukken. Zette hij een pootje op de schakelaar, dan liep er een stroompje naar z’n brein. Een stroompje dat een plezierig gevoel gaf, rat nr. 34 kon er geen genoeg van krijgen. Hij trapte vaak op de schakelaar, steeds vaker, tot wel 742 keer per uur. Elke vijf seconden. Lekker, lekker, lekker.

Ratten doen alles voor zo’n stroomstootje in hun beloningscentrum, bleek al gauw in latere experimenten. Ze doorstaan er pijnlijke schokken voor, lopen er voor over elektrisch geladen platen, ze laten er hun eten voor staan tot op het punt van hongerdood.

Van nr. 34 bleef niet veel over in de Skinnerbox. Daar was hij: niet langer een nieuwsgierige, rondsnuffelende, energieke rat, maar 250 gram monomane verslaving, dwangmatig op zoek naar kortetermijnbeloning. Hij voelde zich goed, vooruit. Maar was hij beter af?

De moderne mediaconsument heeft zichzelf in een Skinnerbox gezet, met een direct lijntje naar z’n genotsgebied. De schakelaar: de smartphone. Het stroomstootje: de push-notificatie, dat kleine symbooltje in het hoekje van het scherm dat oplicht als er iets te beleven valt. Onweerstaanbaar lekker is die. Oeh! Een mailtje! Een whatsappje! Een retweet! Een Facebooktag! Hij wil er meer van. Nu! Nu! [4...]

De smartphone wordt z’n einde, preken de doemdenkers. Zoals de rat zich doodhongert, zal de mens sociaal, intellectueel en cultureel sterven. Z’n hersenen zullen krimpen, z’n geheugen verdwijnen, z’n concentratie afnemen. Hij zal eenzaam, apathisch en oppervlakkig worden. Een verslaafde labrat in de kooi van de webgiganten, hongerend naar een shot. [5...]

En die mens wil z’n Skinnerbox niet eens uit! Nee, hij legt er juist meer schakelaars aan. Nóg een iPad, nóg een nieuwsappje [6...] nóg een gezellig whatsappgroepje [7...], nóg een casual game.

Oh, je bent al hier? Nog geen trending artikelen op Blendle aan het lezen? Low-carb dieetsuggesties op Pinterest aan het bestuderen?

Ja, aandacht kun je, op elk gegeven moment, maar één keer aan één ding geven. Dat weten de sociale-netwerkmakers en chatappbouwers ook. Ze willen allemaal maar één ding: die notificatie op jouw homescreen duwen waar jouw vinger het eerst, het vaakst, op drukt.

Bedrijven zullen in 2015 steeds vernuftiger gereedschap inzetten om uit te zoeken hoe dat moet. Waar jouw genotsgebied precies zit. Mediagedrag monitoren ze net zo real time als het gedrag van nr. 34 in z’n kooi. Ze zien precies welk verhaal je deelt [8...], welke kop boven een artikel [9...] het meest de aandacht trekt, welke filmpjes je kijkt [10...], hoeveel vrienden je uitnodigt, op welke advertentie je klikt. Skinners behaviourisme was nog nooit zo eenvoudig.

En jij drukt maar op de schakelaar. Want elk pictogrammetje dat op je scherm oppopt, draagt de belofte in zich van een leuk, nieuw wetenswaardigheidje, van een Grote Aankondiging die je leven op z’n kop gaat zetten, van aandacht. En je hersenen dicteren: hoe meer je ervan wilt, hoe meer je ervan wilt.

Maar hey, vuur, stoom, stroom en internet hebben de mensheid nog steeds niet uitgeroeid. Mensen zijn met meer dan ooit! En ze hebben nog steeds lief, praten met elkaar, voeden hun kinderen op, organiseren hun maatschappij (soort van), maken kunst, zoeken uit wat z-bosonen hun massa geeft.

En ze kunnen nog steeds lezen. (Ha, daar ben je.)

Hoe slecht is de Skinnerbox nou voor ons? De technologiepessimist kan in de wetenschap net zoveel gelijk vinden als de optimist. Er zijn onderzoeken die aantonen dat mensen slechter gaan spellen door ‘sms-taal’ (weet je nog, sms?) en onderzoeken die aantonen dat ze meer, beter en avontuurlijker schrijven dan ooit.

Er zijn onderzoeken die bewijzen dat we oppervlakkiger denken door frequente internetraadpleging. En onderzoeken die aantonen dat we op het web samen slimmere dingen kunnen dan ooit. Zoals complexe eiwitten vouwen [11...] of bewijsmateriaal voor misdaden verzamelen.

Er zijn studies die laten zien dat jonge tieners honderden berichten per dag naar elkaar sturen, en studies die laten zien dat dat na een paar jaar vanzelf afneemt. Ouders maken zich zorgen over hun nachtelijk whatsappende kinderen, ouders leren dat ze ’s avonds om 11 uur de wifi eruit moeten trekken. Probleem opgelost.

De zoektocht naar je genotsgebied zal doorgaan. Reken er niet op dat mediabedrijven je met rust laten. Ze zullen meer data van je verzamelen en inkopen, slimmere algoritmes op je loslaten. Als je Facebook te saai vindt worden, zullen er nieuwe berichten in je newsfeed verschijnen. Of zullen andere bedrijven je aandacht zoeken, met ander Gaaf en Belangwekkend vertier. Ze zullen je lekkere stroomstootjes blijven geven.

Maar de mediaconsument heeft in 2015 meer opties dan rat nr. 34 in 1954. Je kunt de elektrodes uit je hoofd trekken – je zet die notificaties gewoon uit. [12...] Je kunt helemaal uit de Skinnerbox springen door al je Google-, Facebook- en Twitteraccounts te deleten. Je kunt betalen [13...] voor minder verslavende diensten of kiezen voor open source netwerken die niet door adverteerders worden gedwongen schokjes uit te delen.

En zelfs al doe je dat allemaal niet, dan kun je waarschijnlijk nog steeds dit stuk helemaal uitlezen.

Toch?

Hallo?