Leugenaartjes, hartediefjes

Joyce Roodnat

Over trends. Ed van der Elsken & Robby Müller. Nobuyoshi Araki. Mr. Turner. As You Like It.

Wat de trend wordt in de kunsten? Moeilijk. Een trend zie je niet aankomen, die is er ineens. In het verbluffende boek Champagne Supernovas van Maureen Callahan lees ik hoe het viezige meisje Kate Moss ineens het supermodel werd waar de modewereld geen verweer tegen had. Onverhoeds was de trend geen glam meer, de trend was grunge. Zelfs Vogue-dominatrix Anna Wintour ging door de bocht.

Maar goed, ik waag een gok: Ed van der Elsken. Die wordt de trend. De meisjes worden meiden, de jongens nozems en de kunsten ruilen eindelijk hun postmoderne spleen in voor levenslust. Ik hoop het, maar zou het?

Eerlijk is eerlijk, ik kijk koffiedik met voorkennis. In het Stedelijk Museum hoorde ik geruchten over een overzichtstentoonstelling van Van der Elskens foto’s, verderop dit jaar. In het Boerhaave zijn, tot morgen, zijn foto’s van het Philips-NatLab te zien. En Van der Elskens foto’s worden gecombineerd met de polaroids van cameraman Robby Müller in een expositie in de Gelink Gallery in Amsterdam.

Ik vraag Annet Gelink of dat waar is, Van der Elsken in het Stedelijk. Ik geloof het wel, zegt ze. Museum Jeu de Paume in Parijs doet mee en er wordt nog gezocht naar een partnermuseum in de VS.

Aha. Dit wordt dus groot.

Ik wantrouwde de combinatie van de bruisende Van der Elsken met Müller, de bedachtzame director of photography die bijvoorbeeld de kalmpjes schroeiende beelden voor de film Paris Texas van Wim Wenders maakte. Maar het werkt wonderbaarlijk goed. De fladderende meeuwen achter het natgeregende Amsterdamse raam van Van der Elsken, de zongestoofde monotonie van de New Yorkse gevels achter dat van Müller – ze zijn verbaasd vastgelegd. Alsof ze voor het eerst werden gezien en moesten worden onthouden voor het te laat was. Allebei beschouwen ze de wereld als hun glazen bol.Ze schudden hem en kijken erin en zijn mateloos geïnteresseerd, in alles.

Ga ook even naar Foam, zegt Annet Gelink, voor Araki. Hij is een bewonderaar van Van der Elsken.

Hm. Nobuyoshi Araki, dat is die van die geknevelde-vrouwenfoto’s. Heel beroemd en alom vereerd, maar ik zie vooral een fotograaf die zelf buiten schot blijft en voor de uitleg over de Japans-esthetische intimiteit van the beauty of tight binding heb ik geen geduld. Op de expositie zijn die ritueel ingesnoerde, blanco kijkende meisjes present. Maar het fotografiemuseum mikt op de vloedstroom aan foto’s waarmee Araki zijn leven lang alles fotografeerde wat hem aangreep. Vrolijk zijn de beelden van straatjongetjes die Gangnam Style dansen. Teder legde hij dommelende metropassagiers vast. Radicaal hartverscheurend is zijn serie over de stervende kat die hij twintig jaar eerder erfde van zijn jong gestorven vrouw. In de heftige, betrokken stijl van Van der Elsken, al is Araki’s levenslust zwartgalliger.

Is dit nu weer een teken van de trend? Eh… nu ja, eigenlijk is Ed van der Elsken altijd een trend.

Ik laat de trends voor wat ze zijn. Geef mij liever details. Het begin van Mr. Turner bijvoorbeeld. Deze prachtfilm over de vroeg negentiende-eeuwse Britse schilder Turner zal Oscars krijgen, dat voorspel ik. Hij begint in Holland: twee kuierende boerenmeisjes vertellen de ouwe mop van de deurknop die de leukste thuis is omdat hij iedereen een hand geeft. Over de hele wereld onverstaanbaar, maar niet bij ons. Wij hier horen dat die mop niet kan, want deuren hadden toen een klink, die knop was voor de rijken. Het doet niets af aan de film. Integendeel, dit detail gunt ons iets extra’s. Het maakt Mr. Turner iets meer van ons. Van mij.

Of neem As You Like It. De makke van Shakespeares komedies zijn de onwaarschijnlijke persoonsverwisselingen, en hier maakt hij het wel heel bar. Maar in de versie van het Nationale Toneel is het stuk glashelder. Ik proest, ik leef mee, ik slik iets weg. Ik neurie mee met Tom Jones’ song It’s not unusual (to be loved by anyone – joehoe!).

Ja, de wereld ís een schouwtoneel. En wat zijn wij? Oplichtertjes, leugenaartjes, hartediefjes.

Mijn favoriete detail? De opgeheven kin van actrice Hannah Hoekstra in haar rol van Rosalinde-die-zich-uitgeeft-voor-een-jongeman-die-een-meisje-nadoet. In die kin, daar zit alles in, zowel ‘normaal’ seksisme als Rosalindes vaste wil om dat te doorbreken.