Is dit een nieuwe tactiek van smokkelaars?

Twee keer deze week werd vanaf volgepakte schepen alarmgeslagen. In beide gevallen zou de bemanning het schip hebben verlaten, het aan reddingswerkers overlatend de vluchtelingen en migranten veilig in Europa aan land te brengen. Gebruiken de mensensmokkelaars die bootvluchtelingen naar Europa brengen een nieuwe tactiek?

Dinsdag gebeurde dit met de Blue Sky M, een schip onder Moldavische vlag. Dat had 970 mensen aan boord, voor de overgrote meerderheid Syriërs.

Twee dagen later kwam een vergelijkbaar noodsignaal van een vrachtschip onder de vlag van Sierra Leone, de Ezadeen, met naar schatting vierhonderd bootvluchtelingen.

De Blue Sky M is donderdagnacht veilig de Zuid-Italiaanse havenstad Gallipoli binnengesleept. De Ezadeen werd vrijdagnacht in een Zuid-Italiaanse haven verwacht. De Italiaanse justitie probeert de gang van zaken op de twee schepen te reconstrueren, om te onderzoeken of mensensmokkelaars misbruik maken van de op zee geldende afspraken over hulp aan schepen in nood.

Afgelopen najaar is opvallend vaak de hulp ingeroepen van passerende vrachtschepen, zo constateert Frontex, het Europese agentschap dat verantwoordelijk is voor de bewaking van de buitengrenzen van de EU. In september en oktober is dertig procent van de bootvluchtelingen door vrachtschepen opgepikt, vooral voor de kust van Libië.

In het geval van de Blue Sky M waren in ieder geval de kapitein en drie bemanningsleden nog aan boord. De vier hadden geprobeerd zich onder de bootvluchtelingen te mengen, maar zijn vrijdag geïdentificeerd en meteen gearresteerd.

Volgens de Italiaanse kustwacht was er echter wel degelijk sprake van een noodsituatie. De bemanning had het schip op de automatische piloot gezet richting de rotsachtige kust van het Zuid-Italiaanse Santa Maria di Leuca. Er dreigde een ramp, zei de kustwacht: 970 mensen en negen ton olie aan boord, harde wind, sterke stroming. In kalmer water vlak voor de kust wisten officieren van de kustwacht de controle weer te krijgen over het schip.

De reis van de Blue Sky M is omgeven met vraagtekens. Volgens de Roemeense krant Adevarul was het schip twee weken geleden gekocht door een Syriër. Het schip was op 28 december uit Turkije vertrokken. Twee dagen later, voor de kust van het Griekse eiland Corfu, zouden Griekse autoriteiten een alarmtelefoontje hebben gekregen van een passagier.

Waarom het schip geen hulp heeft gekregen vanuit Griekenland en daarna koers zette richting de Italiaanse kust, is nog onduidelijk. Hetzelfde geldt voor de vraag wie op 30 december had gemeld dat de bemanning er met kleine rubberbootjes vandaar was gegaan. Een andere open vraag is of de reddingsactie een paar dagen eerder voor de brandende Griekse veerboot de mensensmokkelaars op een idee heeft gebracht. Ook over de reis van Ezadeen was gisteravond nog veel schimmig.

Donderdagavond werd contact gezocht met dit vrachtschip, dat in het verleden is gebruikt voor veevervoer, omdat het in moeilijkheden leek te verkeren voor de Zuid-Italiaanse kust. Via de radio vertelde een vrouwelijke bootvluchteling dat er geen bemanning meer aan boord was. De brandstof van het schip was op. Daarop heeft de Ezadeen hulp gekregen van een schip uit IJsland dat deel uitmaakt van de Frontex-patrouilles.

De Blue Sky M had Turkse havens aangedaan, de Ezadeen een Syrische. De afgelopen drie dagen zijn er daarnaast nog ongeveer 2.500 bootvluchtelingen naar Italië gekomen via de ‘traditionele’ route vanuit Libië.