Een brief is een teder gebaar

Aandacht is het cadeau van de brievenschrijver.

Japans luchtpostpapier
Japans luchtpostpapier

W

ie zijn vrienden in 2015 iets eigentijds wil schenken, geeft iets ouderwets: briefpapier. Webwinkels als Likestationary of La Petite Papeterie Française hebben het nog, en de HEMA biedt het tegenwoordig ook weer aan.

De komst van GPS heeft de belangstelling voor oude landkaarten doen toenemen, de komst van Spotify die voor vinyl platen, en het gebruik van whatsapp en snapchat heeft nu geleid tot belangstelling voor brieven. Kennelijk doet de vluchtigheid van het digitale verkeer verlangen naar iets tastbaars, iets dat meer aandacht vraagt.

Eind dit jaar kwamen er twee boeken over brieven uit in Nederlandse vertaling die meteen in het middelpunt van de belangstelling stonden. Shaun Ushers Brieven van belang: onvergetelijke correspondentie is een verzameling van 125 brieven van bekende mensen als Winston Churchill en Virginia Woolf. Ode aan de brief; kroniek van een verdwijnend fenomeen van Simon Garfield brengt op aansprekende wijze de geschiedenis van de brief in kaart. Deze krant wijdde naar aanleiding van de boeken een speciale bijlage aan „het gevouwen woord” (A.F.Th. van der Heijden). Uitgever Podium organiseerde in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam een evenement waar Nederlandse beroemdheden voorlazen uit de brieven uit de bijzondere collecties van de UvA, en het panel boekverkopers van De Wereld Draait Door verkoos Ode aan de brief als een van de vier favorieten van de maand november.

Teder gebaar

Reden voor al het gezwijmel: de grote schoonheid van die persoonlijke berichten, en de melancholie over het verdwijnen ervan. „Een e-mail is een por in de zij, een brief is een teder gebaar”, schrijft Simon Garfield in zijn voorwoord.

Alleen al de archaïsche reeks handelingen die ermee gepaard gaat, maakt een brief schrijven een oefening in aandacht: papier pakken, pen pakken, zinnen formuleren, die vervolgens met een houterig geworden handschrift op schrift zetten (je handschrift tonen voelt tegenwoordig als iets intiems), de envelop dichtplakken, een postzegel gaan halen, en dan naar de brievenbus ermee. Die concentratie en die moeite, dat is het grote geschenk van de schrijver aan de ontvanger.

Garfield noemt in het voorwoord van Ode aan de brief ‘het verval en de veronachtzaming van de brief de prijs van de vooruitgang’, maar áls het briefschrijven al verloren gaat, dan zeker niet in 2015.