Beroemde socioloog Ulrich Beck op 70-jarige leeftijd overleden

Ulrich Beck in 1998.
Ulrich Beck in 1998. ANP / Michael Schaerning

De beroemde socioloog Ulrich Beck is op 70-jarige leeftijd overleden. Dat melden Duitse media. Hij zou op nieuwjaarsdag zijn overleden aan een hartaanval.

Beck, in 1944 geboren in Polen, begon zijn academische carrière op de Universiteit van München als student sociologie. Op diezelfde universiteit werkte hij als onderzoeker tot 1979. Daarna gaf hij les in de sociologie; eerst in München, later in Bamberg. In 1992 keerde hij terug in München. In 2011 werd hij professor in Parijs. Vele buitenlandse universiteiten eerden hem met een eredoctoraat.

Bekend door boek risicomaatschappij

Beck werd in de jaren tachtig bekend bij een groot publiek door zijn in 35 talen vertaalde bestseller over de ‘risicomaatschappij’, een begrip dat hij in 1984 introduceerde. Hij zag een aantal risico’s voor de moderne industriële maatschappij, zoals grenzeloosheid en onomkeerbaarheid. Risico’s waar traditionele instellingen volgens Beck geen oplossingen meer voor bieden.

In 2012 publiceerde Beck met politicus Daniel Cohn-Benditeen manifest over Europa, waarin ze schreven dat elke Europeaan zich één jaar als vrijwilliger zou moeten inzetten. Beck was getrouwd met socioloog Elisabeth Beck-Gernsheim. Samen publiceerden ze verschillende werken.

‘De kosmopolitische blik’

Het sleutelwoord voor Beck om deze tijd te begrijpen is ‘de kosmopolitische blik’, schreef NRC-redacteur Juurd Eijsvoogel eerder in een uitgebreid interview met de socioloog.

“Een intellectuele houding die erkent dat het oude onderscheid tussen het eigene en het andere, tussen binnenland en buitenland, het bekende en het vreemde, is vervaagd. Het of-of denken, dat zo lang dienst heeft gedaan om groepen, naties, volkeren, religies en sociale klassen van elkaar af te grenzen (je hoorde ergens bij of niet), biedt geen houvast meer. Identiteiten zijn met elkaar verbonden en lopen in elkaar over. In de wereld om ons heen, maar ook in onszelf.

“In navolging van Kant stelt Beck in Der kosmopolitische Blick de filosofische vraag: Wat is verlichting? Om meteen zijn eigentijdse antwoord te geven: ‘Heb de moed je te bedienen van je kosmopolitische blik. Dat wil zeggen, uit te komen voor je veelsoortige identiteiten: de levensvormen die voortkomen uit taal, huidskleur, nationaliteit of religie te verbinden met het bewustzijn dat in de radicale onzekerheid van de wereld alle mensen gelijk zijn en iedereen anders is.’ Het is een formulering om even op te kauwen. Maar het besef dat we traditionele zekerheden over onszelf en onze wereld kwijtraken, dat onze identiteit bestaat uit met elkaar verweven eigenschappen en identiteiten, is de kern van Beck’s denken. Zonder dàt te erkennen, dat wil zeggen: zonder de kosmopolitische blik, kunnen we niet begrijpen in wat voor maatschappelijke en politieke werkelijkheid we leven.”

Zelf zei Beck daarover:

“Als sociale wetenschapper heb ik de taak te laten zien hoe de werkelijkheid eruit ziet. Ik werk ook in Londen, en ik heb de indruk dat men daar, meer dan in Duitsland, de versmelting van identiteiten erkent als realiteit. Ook Europa kun je alleen maar begrijpen als je oog hebt voor de diversiteit - niet alleen van de landen, maar ook die van de herkomst van de bewoners, van de stromen van mensen die onderweg zijn en niet aan één dominante etnische of nationale eigenschap zijn vast te pinnen.”

Lees ook in NRC: ‘We moeten wat meer vertrouwen hebben in ons aanpassingsvermogen’ (€), een interview met Ulrich Beck door Juurd Eijsvoogel