‘Oekraïne risico voor reputatie IMF’

Econoom en adviseur

Het IMF had nooit zomaar miljarden in Oekraïne moeten pompen, zegt oud-adjunct-directeur Susan Schadler.

Het IMF is om politieke rededen stelselmatig veel te optimistisch over de economie van Oekraïne, zegt Susan Schandler, oud-adjunct-directeur Europa van het IMF.
Het IMF is om politieke rededen stelselmatig veel te optimistisch over de economie van Oekraïne, zegt Susan Schandler, oud-adjunct-directeur Europa van het IMF. Foto Bloomberg

Nee, verbaasd was Susan Schadler niet toen het Internationaal Monetair Fonds laatst bekendmaakte dat Oekraïne dringend 15 miljard dollar extra aan leningen nodig had. „Toen het IMF in april besloot Oekraïne 17 miljard te lenen om het land van een faillissement te redden, kon je op je vingers natellen: hier blijft het niet bij”, zegt Schadler, een voormalig IMF’er die nu verbonden is aan de Canadese denktank Center for International Governance Innovation (CIGI). Ze is even in Wenen om een lezing te houden over Oekraïense valkuilen voor het IMF.

Waarom zag u dit aankomen?

„Het IMF had nooit zomaar in Oekraïne mogen stappen. Dat was onverantwoord. Niet alleen had het land tussen 1994 en 2007 al acht IMF-programma’s gehad, die niets hebben verbeterd aan de financieel-economische situatie. Het land heeft geen enkele hervormingsbereidheid. Ook was er dit voorjaar geen stabiele regering in Oekraïne, alleen een interim-regering die voor een paar maanden later presidentsverkiezingen had uitgeschreven. Verder raakte Oekraïne in militaire schermutselingen op de Krim verwikkeld. Volgens de huisregels mag het IMF alleen landen helpen als ze stabiele regeringen hebben en niet in (burger)oorlog zijn. De reden is simpel. In ruil voor IMF-leningen moet een land drastisch hervormen om zijn schuld te reduceren. Dat kan alleen als er een stabiele regering is en er geen grote conflicten woeden.”

Waarom stapte het IMF er dan toch opnieuw in?

„Om politieke redenen. De aandeelhouders van het IMF zijn landen. Zij wilden dit.”

Had het IMF die lening aan Oekraïne moeten weigeren?

„Ik weet niet wie het anders had moeten doen. Het IMF heeft alle expertise. Maar het had meer voorwaarden moeten stellen. Nu werden die allemaal overboord gegooid. Dat gebeurde al eerder: in Griekenland, in 2010. Ook dat was een politiek programma, ook daar dreigde besmetting, omdat het uitglijden van het land regionale schokgolven zou geven. Om Griekenland geld te lenen, moest een van de IMF-basisregels worden veranderd, namelijk dat een land door leningen en hervormingen zijn schulden redelijk snel kan verminderen tot een houdbaar niveau. De Griekse schulden waren zó hoog, dat hier geen kans op was. Toch ging het IMF erin. Op de dag dat de eerste tranche werd overgemaakt, werden de regels aangepast. Later, bij evaluaties, heeft het management toegegeven dat dit fout was: het had vanaf het begin moeten hameren op schuldenreductie. Dat doet het IMF nu. Ik dacht: mooi, die les hebben ze geleerd. Maar toen kwam Oekraïne langszij. Dit wordt erger voor het IMF dan Griekenland.”

Waarom? Het IMF leende meer aan Griekenland (58 miljard) dan aan Oekraïne.

„Oekraïne is erger om diverse redenen. In de eerste plaats: in Griekenland was het IMF niet alleen. Eurolanden gingen er ook in. Ze vormden een trojka, die Athene in de tang nam en dicteerde wat de regering moest doen. Dit gebeurt in Oekraïne helemaal niet. In de tweede plaats: de prognoses voor Griekenland waren tamelijk waarheidsgetrouw. De IMF-prognoses voor Oekraïne zijn dat niet. Het zijn fantasieprognoses.”

O ja?

„In april zei het IMF: in 2014 krimpt de economie met 5 procent. In augustus werd dat bijgesteld naar 6,5 procent, later naar 7,3 procent. Nu is het ruim 8 procent. Ander voorbeeld: reserves aan vreemde valuta’s. Die reserves pinde het IMF in april op 19,2 miljard dollar. In augustus stelde het dat bedrag bij naar 16,2 miljard. Nu is er nog 8,6 miljard of zelfs minder. Dat laatste was te voorzien. Oekraïners die geld hebben, willen maar één ding: het naar het buitenland sluizen. Dus wat gebeurt er? IMF-leningen brengen harde valuta’s naar Oekraïne, die deze kapitaalvlucht mogelijk maken. Oekraïners wisselen de lokale munt, die steeds minder waard wordt, om in dollars en brengen die naar het buitenland.”

Kon het IMF dat zien aankomen?

„In elk land kunnen dingen anders lopen dan verwacht. Daarom maakt het IMF altijd verschillende scenario’s: optimistisch, pessimistisch en core, ofwel realistisch. In Oekraïne kiest het IMF telkens voor buitensporig optimistische scenario’s. Maar waarop is dat gebaseerd? Het land is in oorlog. Anders dan in veel andere voormalige Oostblok- of Sovjetlanden is er al twintig jaar geen enkele hervormingsbereidheid in Oekraïne. Het land is corrupt en ongedisciplineerd. Het bruto binnenlands product was in 2013 nauwelijks hoger dan in 1989. In IMF-evaluaties staat al jaren dat Oekraïne blijft ingrijpen in de wisselkoersen, dat de regering geld van de centrale bank naar de begroting sluist, dat het bankentoezicht belabberd is en dat de energiesector door en door corrupt is. Dat gaat zo tot de dag van vandaag.”

Maakt het IMF rozige prognoses om te bewijzen dat het geld kan lenen?

„Het lijkt erop.”

Wie gaat die 15 miljard extra lenen?

„Het zou beter zijn als westerse landen die Kiev steunen, meebetalen. Maar ik vrees dat burgers in die landen dat niet steunen. Het zal trouwens niet bij 15 miljard blijven.”

Wilt u een trojka-opzet in Oekraine?

„Ja, dan zou er meer druk op de regering komen om eindelijk te hervormen. Wat er nu gebeurt, is funest voor de reputatie van het IMF. Normaliter hechten financiële markten waarde aan de oordelen van het IMF. Als het IMF zegt dat een land okay is, zetten beleggers het sein op veilig. Nu kunnen we daar niet van op aan. In die zin is Oekraïne een belangrijke testcase. Het IMF en geopolitiek, dat is geen goede combinatie.”