Opinie

Louter de liefde voor de perfecte kuif

Bertus knipt inSchorem (NPO3).
Bertus knipt inSchorem (NPO3).

De winkel was zó’n groot succes dat er klanten teleurgesteld moesten worden. Elke dag wel vijftig, vertelden de mannen achter de Rotterdamse barbiershop Schorem in de gelijknamige documentaire (3DOC/BNN).

Wat is dan het geheim, van deze plek die verboden is voor vrouwen en waar behaarde, bebaarde mannen zich komen laten knippen, scheren, coifferen en pommaderen? Nou, zegt oprichter Robert-Jan, die barbiert onder de artiestennaam ‘Bertus’, het is „een plek waar mannen even een uurtje man kunnen zijn”. Bij de barbiers gaat het nog om ouderwetse kwaliteit, ambacht en passie. „Als ik een kuif heb die echt helemaal, hélemaal perfect is, dan kan ik er bijna geen afscheid van nemen. Dan wil ik ze bijna de hoofden afhakken en hier aan de muur spijkeren.”

Ja, deze Bertus, een oude punker met krulsnor en overal tatoeages, heeft zijn imago en PR goed op orde. Dat toont zo’n quootje wel: hij is hard-boiled als een ras-Rotterdammer, en stelt op een ouderwetse, authentieke eer in zijn werk.

Dat is allemaal prachtig, maar het gaat toch ook irriteren, als de film van Martijn Nijboer steeds meer een soort popdocumentaire wordt (eerder maakte Nijboer een documentaire over Doe Maar). Het is alsof we het bandje Schorem volgen op hun eerste schreden in de wijde wereld. We beginnen bij hun roots, zien groupies in Bangkok en eindigen met een ruig verjaardagsfeest. Echt oog voor de maatschappelijke context van dit kennelijk succesvolle fenomeen is er niet. En die is toch typisch: is dit de oase voor een type man dat zich een bedreigde diersoort voelt?

Scheren en knippen kost 65 euro, las ik op de barbierswebsite. Wie zijn dan die volksstammen die dat betalen? De enige klant die aan het woord komt is een Groninger, die in de kappersstoel bept dat hij nauwelijks meer normaal yoghurt met cruesli kan eten.

Ook opvallend: op de Schoremsite staat een promotiefilmpje dat in toon en cameravoering veel lijkt op deze film. Maakte Nijboer niet te veel een reclamefilm? Was het niet beter geweest als deze documentaire iets journalistieker was geweest? Of in elk geval transparanter: Nijboer mág natuurlijk fan zijn van Schorem, maar we zijn als kijkers inmiddels mediawijs genoeg zijn om een liefhebber te herkennen aan zijn stijl en toon. Had dan als documentairemaker zelf verteld waarom Schorem briljant is, was onder het barbiersmes te gaan, om te vertellen of het ’t waard was!

Verantwoord ten minste wat je aan het doen bent, om (een beetje postmodern) te tonen dat journalistiek mensenwerk is en nooit helemaal waardenvrij. Zoals Sarah Koenig deed, radiomaker van de geweldige Amerikaanse podcast Serial. Het was een documentaire in geluid: ze dook in een ingewikkelde cold case, een moord in 1999 op een scholiere waarvoor het achttienjarige ex-vriendje Adnan levenslang kreeg. Koenig twijfelde aan de veroordeling en aan Adnans schuld.

Serial werd groot en online werd er lustig meegespeculeerd over wie het dan wél had gedaan. Maar Koenig voelde zich rechercheur noch misdaadjournalist genoeg om meer te doen dan Adnans veroordeling in twijfel trekken. Voor wie een ontknoping eiste viel het tegen, journalistiek gezien was het precies het juiste signaal.