‘Lezen met e-reader voor het slapen is slecht’

Dat stond in tal van nieuwsberichten in binnen- en buitenland

illustratie Robin Héman
illustratie Robin Héman

De aanleiding

Wie slaap onderzoekt kan rekenen op veel media-aandacht. Een greep uit de recente slaapkoppen: ‘Helft jonge vrouwen heeft slaapstoornis’, ‘Tekort aan slaap ruïneert schoolcarrière’ en ‘Verban e-reader uit de slaapkamer’. Apparaten krijgen meestal de schuld. Dat lezen vanaf een e-reader slecht is voor de nachtrust werd door media in binnen- en buitenland gemeld. Ook nrc.next had er een bericht over onder de kop ‘Papier slaapt stukken beter’.

Waar is het op gebaseerd?

De e-readerberichten verschenen naar aanleiding van een onderzoek dat Amerikaanse slaaponderzoekers op 22 december publiceerden in PNAS. Zij monitorden twaalf proefpersonen die vijf avonden achter elkaar vier uur lang in een kamer met gedimd licht vanaf een „light-emitting eReader” lazen en vijf avonden uit een papieren boek. De conclusie: wanneer je een avond lang leest vanaf een e-reader met achtergrondverlichting, val je zo’n tien minuten later in slaap, is je remslaap korter en ben je ’s ochtends minder uitgerust.

En, klopt het?

Wetenschapsnieuws en doorfluisterspelletjes hebben veel gemeen. De nuance dat het over light-emitting (licht-uitzendende) e-readers gaat, is in alle koppen en bij sommige berichten ook in de rest van de tekst verloren gegaan. Een aantal berichten, ook dat in deze krant, had het in de tekst overigens wel over e-readers met achtergrondverlichting.

Maar wat is een light-emitting e-reader precies? In dit onderzoek: een iPad met de achtergrondverlichting op volle sterkte. De iPhone en verschillende tablets hebben vergelijkbare lichtsterkte en -kenmerken, zagen de onderzoekers, en leveren waarschijnlijk een vergelijkbaar effect op. Op een tablet of smartphone kun je inderdaad e-books lezen, maar een kleine steekproef via Google en op de redactie laat zien dat onder een e-reader meestal een apparaat wordt verstaan waar je alleen boeken op kan lezen, meestal met een zwart-wit scherm van ‘e-ink’. De onderzoekers lieten de proefpersonen alleen met een iPad lezen. Maar ze maten wel de lichtsterkte van verschillende apparaten, waaronder de Kindle, een e-inkreader. Die heeft geen verlichting en het licht dat daar ‘vanaf komt’ heeft dezelfde kenmerken en effecten als het licht dat weerkaatst vanaf een boek van papier.

Bij het onderzoek zijn nog meer vraagtekens te zetten. Kun je goede conclusies trekken na onderzoek onder slechts twaalf personen? Wat is het effect bij kortere leestijd of gedimd achtergrondlicht?

Naar de effecten van specifiek het lezen van e-books vanaf een tablet op de slaap is voor zover wij kunnen zien geen ander onderzoek gedaan. Maar het effect van licht in het algemeen en licht van beeldschermen in het bijzonder is wel uitgebreid onderzocht. Licht met een korte golflengte, blauw licht, heeft slechte invloed op de aanmaak van melatonine, het slaaphormoon. Over het algemeen geldt: licht kun je ’s avonds beter vermijden of dimmen. Dit geldt óók voor het ‘gewone’ licht in de slaapkamer en felle leeslampjes.

Sinds een paar jaar bestaan er ook e-readers met e-inkscherm die ingebouwd licht hebben, die zijn niet betrokken in het onderzoek. De manier van verlichten van deze e-readers – met ledjes aan de zijkant – is anders dan bij tablets en smartphones, met verlichting van binnen naar buiten. De producenten claimen dat dit vanaf de zijkant verlichten hetzelfde effect heeft als een leeslamp die je richt op een boek, in tegenstelling tot de verlichting van tablets die in de ogen van de lezer schijnt. Welk effect dit licht op slaap heeft is niet gemeten en dus niet precies te zeggen, maar voor dit licht zal net als al het andere licht gelden: hoe minder hoe beter.

Conclusie

Het onderzoek gaat alleen over e-readers met verlichting. Het is niet zomaar te zeggen dat alle verlichte e-readers het beschreven slechte effect op de slaap hebben. Voor het onderzoek is een iPad gebruikt met het licht op volle sterkte, maar de laatste jaren zijn er ook e-readers waarbij het scherm vanaf opzij wordt verlicht. De stelling klopt als je een tablet als e-reader gebruikt. Of dit ook zo is bij e-inkreaders met zijverlichting is niet onderzocht, maar over het algemeen is licht niet goed voor de nachtrust. Daarom beoordelen wij de stelling als half waar.