Nummer 19

Waarom heeft Litouwen nu ook de euro?

epa04260906 New one-euro coins during euro coin minting event in Vilnius, Lithuania 16 June 2014. The Lithuanian Mint will start making Lithuanian 1-euro coins today. Lithuania aims at introducing the euro on 1 January 2015. EPA/VALDA KALNINA
epa04260906 New one-euro coins during euro coin minting event in Vilnius, Lithuania 16 June 2014. The Lithuanian Mint will start making Lithuanian 1-euro coins today. Lithuania aims at introducing the euro on 1 January 2015. EPA/VALDA KALNINA Foto ANP

In de eurozone gaan crisis en uitbreiding soms hand in hand: te midden van de onrust op de financiële markten in 2011 voerde de Estland de euro in. Op 1 januari 2014 werd Letland eurolid. En vandaag, net nu wéér instabiliteit dreigt door de vervroegde Griekse verkiezingen, treedt Litouwen toe. Na de uitbreiding met de drie Baltische staten telt de muntunie dan negentien landen.

1. Waarom wil Litouwen de euro?

De politieke motieven zijn voor het land met drie miljoen inwoners, dat zich in 1990 losmaakte van de Sovjet-Unie, minstens zo belangrijk als de economische. Niet alleen politici, ook de president van de centrale bank, Vitas Vasiliauskas, spreekt veel over geopolitiek. De euro bindt zijn land definitief aan het Westen, legde hij onlangs uit aan persbureau Bloomberg. “Hoe dichter we bij het Westen komen, hoe verder we af staan van het Oosten”, zei hij, verwijzend naar de voor veel Litouwers bedreigende buur Rusland.

Ook om economische redenen moet de nationale munt, de litas, eraan geloven. De regering in Vilnius verwacht door de euro goedkoper te kunnen lenen op de financiële markten. De buitenlandse handel en de buitenlandse investeringen moeten door het wegvallen van wisselkoersrisico’s een impuls krijgen. Het zou de komende zeven jaar 2 procentpunt extra groei moeten opleveren.

Juist het afgelopen jaar is de steun onder de bevolking voor de euro fors gegroeid, zo laten Eurobarometer-gegevens zien. Vorig jaar sprak nog maar 41 procent van de Litouwers zich uit voor de euro; er was angst voor hogere prijzen. Deze maand lag dit percentage op 63. Mogelijk komt het door de spanningen met Rusland.

2. Waarom laat de eurozone Litouwen toe?

De landen van de Europese Unie hebben afgesproken dat ze allemaal de euro invoeren – alleen de Britten en de Denen hebben een formele opt out en de Zweedse uitzondering wordt gedoogd. Nieuwe eurolanden moeten wel aan criteria voldoen. Litouwen wilde de euro al in 2006, maar werd toen afgewezen: de inflatie steeg te snel, naar een piek van 12,7 procent in 2008.

Inmiddels geldt de Litouwse economie als gezond, na jaren van pijnlijke hervormingen en bezuinigingen. De inflatie is beteugeld (nu 0,6 procent). Het begrotingstekort (2 procent) en de staatsschuld (39 procent) liggen binnen de Europese criteria. De economie groeit dit jaar met zo’n 3,5 procent. En de bankensector is in orde, bleek onlangs uit onderzoek van de Europese Centrale Bank.

3. Wat verandert er voor de eurozone?

Het kleine en goed presterende land zal onder de huidige omstandigheden weinig problemen opleveren. Het belangrijkste gevolg van de Litouwse toetreding tot de euro heeft weinig met Litouwen te maken – en alles met Frankfurt. Daar, bij de ECB, gelden vanaf morgen andere stemverhoudingen. Met het nieuwe aantal van negentien leden gaat de eurozone namelijk een drempel over die eerder werd afgesproken.

Om de ECB besluitvaardig te houden, wordt het aantal bestuursleden dat mag stemmen ingeperkt. De huidige praktijk, waarbij elke nationale bankpresident bij elke ECB-vergadering zijn of haar stem uitbrengt (one man, one vote) geldt dan niet meer. In plaats daarvan komt er een roulatiesysteem.