Column

Toch niet

Wie is de schuld van de Germaantjes?! Toen mijn broers en ik nog geen tien waren, schreeuwden we deze vraag in iedere echoput die we tegenkwamen. Grote lol. Het antwoord, u begreep het al, luidde steevast een afstervend: „Aantjes, Aantjes, Aantjes…”

Dat was natuurlijk belachelijk, om een afgetreden Nederlandse ARP-politicus de schuld te geven van de Duitse bezetting, maar ja, satirische uitvergroting mocht, was zelfs grappig, vonden wij. Dan moest een gereformeerde, zogenaamd integere politicus als Willem Aantjes maar niet vrijwillig tot de SS toetreden en, erger, een strafkamp bewaken.

Eén probleem: het was niet waar. Al had de hogepriester van het vaderlands onderzoek naar de bezettingsjaren Loe de Jong het zelf gezegd, in later onderzoek bleef van de beschuldigingen weinig over. Inmiddels was de carrière van Aantjes voorbij.

Natuurlijk zijn er later artikelen verschenen die de waarheid recht doen, toch-nietverhalen, in kranten, op tv en de radio. Maar iedereen met enig gevoel voor media begrijpt dat die zelden in dezelfde verhouding staan, in kwantiteit en effect, tot de eerste berichten met de valse onthulling.

Misschien alleen bij hele grote kwesties, als over Lucia de Berk, de Engels des doods die pas na veroordeling geen dood bleek te zaaien. Of bij René Lancee, de politieagent op Schiermonnikoog die zijn dochter toch niet had misbruikt. Maar wie is zich ervan bewust dat Bram Peper uiteindelijk toch niet frauduleus bleek te hebben gedeclareerd?

Vorige week kwam er weer een ‘toch niet’ bij. Linda Voortman, Kamerlid voor GroenLinks, was dit voorjaar ten onrechte aangemerkt als verdachte, zo meldt het Openbaar Ministerie. Ze zou de namen van kandidaten voor de functie van Ombudsman hebben gelekt aan de pers. Maar uit onderzoek van de Rijksrecherche blijkt dat de pers over meer informatie beschikte dan Voortman had gekregen.

De ‘toch niet’ kwam summier in deze krant. Enkele andere landelijke dagbladen wijdden er zelfs geen enkel woord aan.

Voortman maakte zich overigens wel schuldig aan het uitwisselen van vertrouwelijke informatie met collega’s. Dat is bekend, omdat ze het zelf heeft verteld. Maar dat is niet waar de rel over ging. Die ging over lekken. Net als de talloze nieuwsverhalen die verschenen naar aanleiding van de rel.

Met gedachten over schuld, boete en goede voornemens die een oudejaarsdag met zich meebrengt, vraag ik me af of het ook mogelijk is om een uitgebreid achtergrondverhaal te schrijven naar aanleiding van een toch-nietverhaal. Dus niet een artikel naar aanleiding van een verdenking, maar van de vrijspraak. Voor het evenwicht. En om journalistieke schuld in te lossen. Of zoiets.

En dus heb ik dit als goed voornemen. Om in 2015 tenminste één uitgebreid journalistiek verhaal te brengen naar aanleiding van een toch-nietje. Dat is niet makkelijk, dat weet ik. Want wie zit er te wachten op een verhaal over een daad die niét is verricht, aldus bevestigd in het onlangs verschenen onderzoek.

En toch kan het, al moet zo’n verhaal ijzersterk zijn om te boeien.

Wel, ik spreek u volgend jaar weer. Of beter: houdt u NRC Handelsblad in de gaten. Ter controle van dit voornemen.