Otters laten zich niet zien

Voor het eerst sinds 1976 is er een otter in de Nieuwkoopse Plassen. Hij kwam gelopen van 106 km verderop. Hij is alleen onzichtbaar.

Doorkruis Nederland te voet en let niet op het verkeer. Grote kans dat je platgereden eindigt langs de kant van de weg. Instinctief stak je over. Je zag de koplampen te laat, raakte verblind, verstijfde.

Een otter is het dit jaar gelukt. Met een gangetje van acht kilometer per nacht liep hij van de Weerribben in Overijssel, waar ze na jarenlange afwezigheid in Nederland in 2002 zijn uitgezet, naar de Nieuwkoopse Plassen in Zuid-Holland, 106 kilometer hemelsbreed. En zelfs al nam hij de kortste route, via Flevoland, dan nog moet hij minimaal twee snelwegen en zes provinciale wegen zijn overgestoken, zonder te kijken.

Best een prestatie, vonden ook de nationale media. Massaal reisden ze januari dit jaar af naar het Zuid-Hollandse natuurgebied om het wonder te aanschouwen. De Nieuwkoopse Plassen hadden voor het eerst sinds 1976, toen de laatste otter dood langs de weg werd gevonden, weer een troeteldier.

Enkele weken eerder had een rietsnijder, of een visser misschien - de waarnemer wilde vanwege het mediacircus onbekend blijven - ottersporen gezien. Natuurmonumenten hing camera's met een bewegingssensor aan bomen bij de waterkant en wachtte af. Honderden beelden van muizen, ganzen en meeuwen lazen vrijwilligers af voordat ze de rug van een wat harig beest langs de lens zagen bewegen. Hoge rug, hoog hupje en een flinke staart. Niet zo'n dunne als die van de muskusrat, niet zo'n platte als van een bever. Nee, zo'n „mooie dikke otterstaart”, herinnert boswachter Juriaan van Leeuwen zich. ‘We hebben ’m!’ werd er geroepen na het zien van de beelden.

„En toen ging het live”, zegt Van Leeuwen. „Dat ging als een gek, dat hebben we geweten.” De Nieuwkoopse Plassen, normaal het domein van de buizerd en de roerdomp, werden plots bevaren door cameraploegen van NOS, RTL, Hart van Nederland en Omroep West. ‘De otter is terug in het Groene Hart!' En allemaal wilden ze de otter zien. En allemaal moesten ze het doen met de pluche otter die bij Van Leeuwen in het bootje ligt.

„Otters laten zich niet zien”, zegt Van Leeuwen nu, een jaar later. Hij start de motor van zijn sloep voor een rondvaart over de Plassen. „Ook vandaag zullen we geen otter zien. De kans is nul.”

Zelfs boswachter Juriaan van Leeuwen heeft de otter nog nooit gezien. Zijn vijf collega's evenmin. En ook de veertig vrijwilligers van Natuurmonumenten die dagelijks het gebied onderhouden, hebben de otter nog nooit gezien. Ottersporen zijn net zo zeldzaam, omdat de otter geen vaste woon- of verblijfplaats heeft.

Er zijn wel dagjesmensen geweest die het afgelopen jaar de otter zeggen te hebben gezien. Tien keer kwam er een melding binnen. ‘Heel leuk voor u, we zijn jaloers', zegt Van Leeuwen dan. ‘Heeft u een foto gemaakt?’ Niemand heeft ooit een foto gemaakt.

„Het kán waar zijn hoor”, zegt Van Leeuwen terwijl hij door laagveenmoeras vaart. Als je langzaam en geruisloos dobbert, in de schemer, en je ziet een beest zwemmen met zijn neus, oren en ogen op één lijn. Dan zóú het een otter kunnen zijn. Maar het kan net zo goed een muskusrat zijn. Of een vos. Alle dieren zwemmen. „Ja echt, zelfs katten.”

Op YouTube is de otter van de Nieuwkoopse Plassen inmiddels een ware hit. De zeven camera’s verspreid over de 1.500 hectare natuurgebied hebben het ideale knuffelbeestje nu tien keer gefilmd. Soms snuffelend aan de infraroodcamera of, hoogtepunt, dartelend met een ganzenveertje. En uit analyse van uitwerpselen bleek laatst zelfs dat er een tweede otter rondloopt. Een groot compliment voor het natuurgebied, waarvan de waterkwaliteit blijkbaar weer goed genoeg is voor de kritische otter.

Er was een ‘otterchallenge’

En dus kan niemand meer om de Nieuwkoopse otter(s) heen - ook al heeft niemand ze ooit gezien. Vissers beveiligen sinds de filmpjes hun fuiken met ringen waar otters niet doorheen kunnen. Vier verkeersborden zijn er geplaatst met ‘pas op otter’ à 150 euro. Twee ervan zijn gestolen, één is door iemand met wroeging weer teruggebracht. De provincie en Natuurmonumenten zijn van plan om enkele ottertunnels à tienduizenden euro’s onder de nabijgelegen weg aan te leggen, plus twee kilometer raster erlangs zodat de otter ook het tunneltje wel echt neemt, plus mogelijk een dam om te zorgen dat niet de hele Nieuwkoopse Plassen leeglopen vanwege dat (lager gelegen) tunneltje.

Een crowdfundingscampagne heeft al ruim 23.000 euro voor de tunneltjes opgebracht, er was een ‘otterchallenge', nationaal zwemkampioen Ferry Weertman zwom vanwege ‘sms otter naar 4333’ door de Plassen en het bezoekerscentrum ligt vol otterknuffels, otterpennen en ottersnoepjes.

„De PR van de andere dieren is dit jaar wat in het gedrang gekomen”, beaamt Van Leeuwen op de terugweg. Het hele jaar al praat hij vooral over de otter. Terwijl ook de zwarte sterns, die dit jaar goed hebben gebroed, best aandacht verdienen. En de lepelaar is in grote getale terug uit Afrika. „Allemaal nieuwtjes waar ik dit jaar geen tijd voor heb gehad.”

Natuurbeheer, weet hij, is draagvlak zoeken. En dat gaat nu eenmaal makkelijker met een knuffelbaar dier dan met een orchidee. „Daar gaan we de oorlog niet mee winnen. Met een otter wel.” Maar zou die er wel echt rondlopen?