Is Al-Jazeera nog staatsgevaarlijk?

Morgen begint in Kairo het proces in hoger beroep tegen drie journalisten van Al-Jazeera. Er is enige hoop

Al-Jazeera-journalist Peter Greste (in het midden) in het beklaagdenhok in de Tora-gevangenis in Kairo. Foto AFP

‘Een Australiër, een Nederlandse en twee Britten zeg je? Die moeten van de internationale tak van de Moslimbroederschap zijn. Ik ruik promotie. We moeten snel handelen om Egypte te beschermen.”

Zo stelt Mohamed Fahmy, bureauchef van de nieuwszender Al-Jazeera English in Kairo, zich een gesprek voor tussen leden van de Egyptische veiligheidsdienst in december 2013. Het is een passage uit het scenario voor The Marriott Cell, een film over de arrestatie, vervolging en veroordeling (tot zeven jaar cel) van drie journalisten van Al-Jazeera English in Egypte.

Fahmy heeft tijd zat gehad om aan het scenario te werken. Hij, de Australische journalist Peter Greste en hun Egyptische producer Baher Mohamed zitten al een jaar vast op beschuldiging van het verspreiden van valse informatie en steun aan de oppositiebeweging Moslimbroederschap.

De ‘Marriottcel’ is hoe de journalisten werden aangeduid in de Egyptische media vlak na hun arrestatie een jaar geleden. De naam verwijst naar het vijfsterrenhotel in Kairo waar de journalisten logeerden en waar zij werden gearresteerd.

Daar komt ook de Nederlandse journaliste Rena Netjes in beeld. Zij had bureauchef Fahmy in het hotel opgezocht om informatie te vragen over het Sinaï-schiereiland, een specialiteit van Fahmy. Maar toen haar naam plots op een terreurlijst van de overheid verscheen, verliet Netjes het land halsoverkop. In juni werd ze bij verstek veroordeeld tot vijftien jaar, hoewel zij nooit voor Al-Jazeera had gewerkt.

Het vonnis tegen de journalisten, na afloop van een potsierlijk proces, zorgde internationaal voor grote verontwaardiging. Afgelopen maandag, op de eerste verjaardag van hun arrestatie, werd wereldwijd actiegevoerd voor hun vrijlating: op straat voor Egyptische ambassades in verschillende landen en op de sociale media.

Wanneer morgen in Kairo de zaak in hoger beroep wordt behandeld, gebeurt dat onder een relatief goed gesternte. Vorige week ontving de Egyptische president Sisi immers de emir van Qatar. De verzoening tussen de twee aartsvijanden volgde op bemiddeling door Saoedi-Arabië.

Qatar is behalve de thuisbasis van Al-Jazeera de voornaamste regionale bondgenoot van de Moslimbroederschap, die vorig jaar door legerleider Sisi uit de macht werd gezet in Egypte. Veel leiders van de Moslimbroederschap hebben sindsdien hun toevlucht gezocht in het Golfstaatje.

In september vroeg Qatar al aan zeven leiders om het land te verlaten. Met de verzoening met Egypte komt ook de deportatie van andere leiders in het vizier. Dat is een groot verschil met vorig jaar, toen Al-Jazeera midden in het proces tegen zijn journalisten juist een rechtszaak begon tegen Egypte om gederfde inkomsten.

Belangrijk voor de opgesloten journalisten is de beslissing van Qatar, daags na de ontmoeting met president Sisi, om Al-Jazeera Mubasher Misr te sluiten. Dit is een nieuwszender, gespecialiseerd in Egypte, die het afgelopen anderhalf jaar onophoudelijk propaganda uitzond tegen het regime van Sisi. Fahmy had destijds geëist dat de beelden die hij schoot voor Al-Jazeera English niet zouden worden overgenomen door Mubasher Misr, een afspraak die Al Jazeera niet nakwam.

Heel voorzichtig hopen

De sluiting stemt de families van de gevangenen hoopvol. „Wij zijn blij met de verzoening tussen Qatar en Egypte en de sluiting van Al-Jazeera Mubasher Misr”, zegt Fahmy’s broer Adel. „Vooral dat laatste kan een positieve invloed hebben. Maar wij zijn heel voorzichtig geworden met hopen.”

Fahmy doelt op een uitspraak van president Sisi dat gratie voor de journalisten een mogelijkheid is, als dit de veiligheid van Egypte niet in gevaar brengt. President Sisi zei ook dat hij, als hij destijds al president was geweest, de journalisten eerder had uitgewezen dan hen te arresteren. Maar de uitspraak bleef zonder gevolg.

Egypte wijst op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Maar die is niet absoluut. Dat bleek vorige week nog eens uit een gelekte opname van een telefoongesprek waarin de kabinetschef van president Sisi zich direct inlaat met de rechtsgang in twee andere zaken.

Adel Fahmy ziet drie mogelijkheden. „Het hof van beroep kan het vonnis bevestigen, het kan een nieuw proces gelasten of het kan de initiële aanklacht verwerpen. Indien het vonnis wordt bevestigd, is onze enige hoop een presidentiële gratie.”

Mohammed Fahmy heeft van de autoriteiten gedaan gekregen dat hij mag trouwen met zijn verloofde Marwa. Zij hopen dat Fahmy dan een vrij man zal zijn. Als dat niet het geval is, dan trouwen ze in de gevangenis.