Houd het oppervlakkig, praat nóóit over religie

Etiquette ouderwets? Nee, hoor. Netjes eten en weten wanneer je de telefoon moet opnemen kan het verschil maken als je een baan zoekt in crisistijd.

Een etiquettecursus in New York in 1940. Er zijn inmiddels etiquette-uitdagingen bijgekomen. Wat is bijvoorbeeld een professionele ringtone? Foto Corbis

Je handtas aan de stoel hangen. Je telefoon op tafel leggen. Op je lepel met soep blazen. Het zijn alle drie veel gemaakte fouten tijdens formele etentjes. Terwijl het allemaal niet zo ingewikkeld hoeft te zijn, stelt Roel Wolbrink. Hij is de auteur van Businessetiquette 3.0, een boek waarin de gedragsregels nog eens worden uitgelegd. „In feite staat mijn boek vol met open deuren: de meeste regels ken je best wel. Maar het kan geen kwaad om je af en toe eens af te vragen: in hoeverre volg ik die regels ook?” Zijn boek is gebaseerd op een onderzoek dat hij hield onder 783 Nederlandse directeuren en managers.

Let op die ringtone

Dat directeuren en managers bezig zijn met zakelijke etiquette lijkt logisch, maar hoe zit het met studenten en starters? Yvonne van der Kroft is oprichter van Etiquette à la Carte. Ze verzorgt workshops voor verschillende doelgroepen, waaronder studenten. En die zijn populair, vertelt ze. „Meestal worden die workshops geboekt door studentenverenigingen, maar ook weleens door ouders. Bijvoorbeeld als hun kinderen van plan zijn een diner voor hun 21ste verjaardag te geven.”

Net als in de andere workshops krijgen de studenten les in tafelmanieren en omgangvormen, maar er is ook aandacht voor moderne etiquette: telefoon en sociale media. „We hebben het bijvoorbeeld over ringtones: een krijsende baby als beltoon kan echt niet. Ook mag een telefoon nooit op tafel liggen tijdens een etentje, en het geluid moet uitstaan.” Van der Kroft merkt dat twintigers het lastiger vinden een oproep te negeren. „Alleen in noodgevallen onderbreek je een gesprek aan tafel om je telefoon op te nemen. Al het andere kan best even wachten.”

Is het niet wat ouderwets en elitair, kennis van de etiquette? Van der Kroft vindt van niet. „Beleefdheid is juist weer terug sinds een paar jaar. Sinds de economische crisis moeten mensen zich weer onderscheiden om aan een baan te komen – net een beetje beter zijn. Beleefdheid en kennis van etiquette kan dan het verschil maken.”

Over de grens doen ze het zo

UvA-bestuursvoorzitter Louise Gunning gelooft dat etiquettekennis vooral handig is wanneer Nederlanders zakendoen of samenwerken met buitenlanders. Ze merkte dat Nederlandse studenten soms minder goed presteren in internationale selectieprocessen. „In veel landen geldt de lunch of het diner als een belangrijk moment om elkaar te leren kennen – zonder dat daarbij over zaken wordt gesproken. Nederlanders zijn dat niet zo gewend.” Haar antwoord hierop was de Tafel van Twaalf: een formele lunch voor tien honoursstudenten van de UvA, zijzelf en een speciale gast. In het verleden was dat bijvoorbeeld oud Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet of Kajsa Ollongren, de locoburgemeester van Amsterdam.

De Tafel van Twaalf wordt zo’n vijf keer per jaar georganiseerd en is alleen bedoeld voor honoursstudenten. Gunning: „De kans is groot dat deze studenten in het buitenland gaan werken. Daarnaast volgen ze een zwaarder traject dan andere studenten – daar mag best wat leuks tegenover staan.”

Student Communicatiewetenschap Laure van Ravensberg was vorig jaar uitgenodigd. Ze merkte dat niet iedereen precies wist wat de bedoeling was. „Kleine dingen werden vergeten, zoals het servet op de schoot leggen. Of de boter werd direct uit het boterbakje gepakt, in plaats van het daarvoor bestemde bordje te gebruiken.” Juist daarom is het goed dat de Tafel van Twaalf georganiseerd wordt, vindt ze. „Daar mag je fouten maken. Het is nooit leuk als je de regels niet kent, maar er zijn in ieder geval geen consequenties aan verbonden.”

Sowieso geen seks

Hoewel er aandacht is voor de etiquette gaat de Tafel van Twaalf vooral over leren converseren. Gunning: „Het is belangrijk dat iedereen aan bod komt in een gesprek, dus het gaat niet alleen om je eigen bijdrage. Als je ook iemand die verlegen is weet te betrekken in het gesprek, heb je het goed gedaan.”

Ook in de workshops van Etiquette à la carte wordt de kunst van het converseren behandeld. Gespreksonderwerpen blijven bij voorkeur wat oppervlakkig en zijn zeker niet controversieel. Van der Kroft: „Liever geen politiek of religie, sowieso geen seks. Het ligt natuurlijk ook aan het gezelschap, maar als een onderwerp een discussie teweeg kan brengen, kan je het beter vermijden.”

Hoe zit het met drankgebruik? Van der Kroft: „Bij een zakenlunch of –diner is een wijnarrangement niet ongebruikelijk – er mag dus best wat gedronken worden. Maar weet je van jezelf dat je na twee glazen wijn in de lampen hangt, dan is het beter om op water over te stappen.”

Genoeg dingen om rekening mee te houden tijdens een formeel etentje dus, maar etiquetteregels zijn geen wetten, benadrukt Van der Kroft. Wanneer je tafelgenoot geen benul heeft waar hij mee bezig is, is het zelfs beter om je aan te passen. „Het uitgangspunt van etiquette blijft dat iedereen zich op zijn gemak moet voelen, dus breng een ander nooit in verlegenheid.”