Het museum was in 2014 van iedereen

Musea floreren als nooit tevoren. De piek van ‘kroonjaar’ 2013, toen een aantal musea profiteerde van heropening, blijkt nog niet voorbij.

De grootste Nederlandse musea hebben in 2014 ruim 1 miljoen meer bezoekers getrokken, dat is 8 procent meer dan in 2013. De stijging wordt niet door een paar topmusea veroorzaakt, maar komt van een groep van 31 musea.

Dat blijkt uit een inventarisatie door NRC Handelsblad onder 50 musea, waaronder de belangrijkste rijksmusea. Gezamenlijk trokken zij in 2014 16,3 miljoen bezoekers, in 2013 waren dat er nog 15,1 miljoen. Het gaat om schattingen, waarbij de musea voor de laatste week van het jaar vaak uitgaan van ongeveer een gelijk aantal bezoekers als vorig jaar.

Er zijn in Nederland ongeveer 800 musea, waaronder ook veel kleine musea, die in 2013 samen ruim 26 miljoen bezoekers trokken. Hoeveel bezoekers de kleinere musea dit jaar hadden is niet bekend. Volgens de Nederlandse Museumvereniging profiteren musea nog steeds van het ‘kroonjaar 2013’. Toen floreerden musea door de vele heropeningen. „Die piek is nog niet over. Mensen zijn nog steeds nieuwsgierig”, zegt directeur Siebe Weide.

Breed publiek

Volgens hem slagen de marketingafdelingen van de musea er steeds beter in een breed publiek te interesseren voor de programmering. „Een grote groep mensen gaat steeds vaker naar het museum. Inmiddels hebben 1,1 miljoen mensen een Museumkaart, waarmee ze naar musea in het hele land kunnen gaan.”

De kwaliteit van de tentoonstellingen die de musea dit jaar hadden was volgens hem hoog. „Ze toonden niet alleen blingbling, maar er was ook verdieping.”

Dat vinden ook kunstrecensenten. In de eindejaarslijstjes die zij maken domineren vaak internationale tentoonstellingen. Maar dit jaar was er volgens hen ook genoeg moois te zien in eigen land. Hoogtepunten die de recensenten van deze krant noemen, waren onder meer Marlene Dumas (Stedelijk Museum Amsterdam), Brancusi, Rosso, Man Ray (Boijmans Van Beuningen) en Mark Rothko (Gemeentemuseum Den Haag).

Maar liefst 24 musea van de 50 maken melding van een recordaantal bezoekers of laten het hoogste aantal bezoekers zien van de afgelopen vijf jaar. Zo was 2014 voor het Stedelijk Museum in Amsterdam, het tweede volle jaar na heropening, opnieuw een recordjaar met 800.000 bezoekers. „Dat is absoluut boven onze schatting, we waren al blij geweest als we het openingsjaar hadden kunnen evenaren”, zegt een woordvoerder.

Het Rijksmuseum is het Van Gogh Museum voorbijgestreefd als grootste publiekstrekker. Waar het Van Goghmuseum in voorgaande jaren met rond de 1,5 miljoen bezoekers de ranglijst aanvoerde, heeft het Rijks in het eerste volledige jaar na de heropening 2,45 miljoen bezoekers over de vloer gekregen.

Het succes heeft soms ook een keerzijde: het Rijks moest extra schoonmakers inzetten, het parket vaker herstellen en gangen en trapleuningen na zeven maanden opnieuw schilderen. Ook kwamen er drie espressobars bij en werd de garderobe aangepast (extra lockers en paraplubakken).

Ook andere musea die in 2013 na een verbouwing opengingen en daardoor veel bezoekers trokken, hebben de belangstelling vast weten te houden. Zowel De Fundatie als het Noordbrabants Museum en het Fries Museum beleefden in het eerste volledige jaar na heropening records van respectievelijk 261.500, 215.000 en 110.00 bezoekers. Ook de verbouwde Kunsthal draaide een topjaar: 250.000 bezoekers.

Het Mauritshuis ging vlak voor de zomer open en haalde met 332.000 bezoekers in zes maanden tijd direct een hoger aantal dan in de jaren voor de verbouwing. Directeur Emilie Gordenker: „De bezoekcijfers hebben onze verwachtingen overtroffen.”

Sterke start Militair Museum

Ook het nieuwe Nationaal Militair Museum maakte een goede start: afgelopen maandag, twee weken na de opening, verwelkomde koning Willem-Alexander de 50.000ste bezoeker.

Maar het zijn niet alleen nieuwe en heropende musea die hun bezoekersaantallen fors zien stijgen. Ook het Kröller-Müller, het Maritiem Museum, Beeld en Geluid, het Spoorwegmuseum, Aviodome, Nemo, de Fundatie, het Rijksmuseum voor Oudheden, het Zuiderzeemuseum en het Nederlands Openluchtmuseum zagen met 30.000 tot 60.000 bezoekers hun totaal flink toenemen.

De musea richten zich meer en meer op een breed publiek. „Met een divers tentoonstellingsprogramma én de vaste opstelling van topstukken trekken we zowel ervaren kunstliefhebbers als nieuwe bezoekers”, zegt directeur Benno Tempel van het Gemeentemuseum Den Haag. „Nieuwe bezoekers maken via een blockbuster als Mark Rothko vaak voor het eerst kennis met het museum. Daarna dwalen zij langs topstukken als Mondriaans Victory Boogie Woogie. Zij komen gegarandeerd een keer terug.”

Acht van de onderzochte musea stevenen af op een daling van de bezoekersaantallen met meer dan 10 procent. Vooral middelgrote musea buiten de Randstad trokken minder bezoekers, zeker als ze dit jaar geen blockbuster hadden. Paleis Het Loo bijvoorbeeld profiteerde vorig jaar nog van tentoonstellingen rond de kroning van Willem Alexander en boekte toen een record van 420.471 bezoekers. Dit jaar zakte het aantal terug naar 370.000 bezoekers, nog altijd hoger dan in de jaren tot en met 2012.

De grootste daling in bezoekers had het Drents Museum. Dat had in 2013 een topjaar, met ruim 230.000 bezoekers. Grote publiekstrekkers waren toen De Sovjet Mythe met bijna 100.000 bezoekers en de Dode Zeerollen-tentoonstelling, met 127.000 bezoekers. Dit jaar waren er onder meer tentoonstellingen over mummies en over Malevitsj. Toch werden er 80.000 kaartjes (35 procent) minder verkocht. Maar het bezoekersaantal van 150.000 in 2014 is nog altijd twee keer zo veel als voor de verbouwing in 2011.

‘Belevingsmusea’ best gewaardeerd

De best bezochte musea zijn overigens niet automatisch de hoogst gewaardeerde.

Op een ranglijst van vergelijkingssite Zoover scoren ‘belevingsmusea’ hoger dan kunstmusea. Op deze lijst is het Zuiderzeemuseum met een 9,3 het hoogst gewaardeerd, voor het Kröller-Müller, het Drents Museum, het Nederlands Bakkerijmuseum, het Openluchtmuseum en het Wrakkenmuseum. Grote musea als het Rijks, het Van Gogh, het Stedelijk of het Mauritshuis komen in de Zoover-toptien niet voor.