Poetin poogt protest te smoren

Ondanks milde straf voor Kremlin-criticus Navalny toch oproep om vanavond in Moskou te demonstreren.

Houdt Poetin zich in? Vanochtend werd de Russische oppositieleider Aleksej Navalny veroordeeld tot slechts een voorwaardelijke gevangenisstraf wegens fraude. Die veroordeling viel veel lager uit dan verwacht. Op 19 december had de openbare aanklager nog 10 jaar cel geëist tegen de anticorruptieactivist en blogger, die bij gebrek aan een georganiseerde oppositie hét symbool is van het verzet tegen het Kremlin.

Ook de timing van de uitspraak was opmerkelijk. Aanvankelijk stond het vonnis gepland voor 15 januari. Gisteren werd ineens bekendgemaakt dat de rechtbank vandaag uitspraak zou doen. Volgens een woordvoerder van de rechtbank gebeurde dat omdat het vonnis „gereed” was.

Waarschijnlijk was er ook een andere reden. Oppositieleden hadden voor 15 januari een grote demonstratie aangekondigd, om te protesteren tegen de vervolging van Navalny, die sinds 2012 door de Russische justitie op de hielen wordt gezeten. Op Facebook hadden circa 30.000 mensen aangegeven dat ze zouden komen. Het Kremlin liet de pagina blokkeren, maar dat hielp weinig: de oproepen verhuisden naar andere pagina’s of naar Twitter. Nu de uitspraak is vervroegd, is ook de demonstratie naar voren gehaald. Ruim 15.000 Russen hebben via sociale media aangekondigd dat ze vanavond aanwezig zullen zijn op het Manegeplein, in het centrum van Moskou. Hoe groot de opkomst werkelijk zal zijn, is echter ongewis nu de straf voor Navalny zo laag uitvalt. Verschillende bekendheden (zoals tv-ster en societyfiguur Ksenia Sobtsjak) zijn op vakantie in het buitenland en hebben laten weten dat ze niet kunnen komen.

De uitspraak zelf nam vanochtend slechts vijf minuten in beslag. Rechter Jelena Korobtsjenko las alleen de conclusies van het vonnis voor. Volgens de rechtbank is bewezen dat Aleksej Navalny en zijn broer Oleg fraude hebben gepleegd. Het postorderbedrijf van de broers zou het Franse cosmeticabedrijf Yves Rocher op kosten hebben gejaagd, door te veel geld te vragen voor het versturen van cosmetica. Deze lezing wordt niet bevestigd door Yves Rocher, dat een „neutrale houding” in het proces heeft ingenomen.

Toch achtte de rechtbank beide broers schuldig. Aleksej Navalny kwam er vanaf met een voorwaardelijke straf van 3,5 jaar, maar zijn broer Oleg moet voor dezelfde periode de gevangenis in. Hij werd op de zitting meteen aangehouden en afgevoerd, tot grote woede van zijn broer Aleksej. „Schaamt u zich niet?”, riep hij volgens Russische journalisten in de rechtszaal. „Waar veroordeelt u hem voor? Om mij nog meer te straffen?”

Volgens Navalny is het dossier tegen hem en zijn broer een opzetje van het Kremlin en is zijn strafzaak politiek gemotiveerd. Als dat zo is, dan zou dit relatief milde vonnis betekenen dat Poetin de zaak niet op de spits wil drijven. Sinds de massale protesten van december 2011 is het politiek rustig gebleven in Moskou. De Russische annexatie van de Krim leidde zelfs tot een golf van patriottisme en tot een groeiende populariteit van de president. De stemming kan echter snel omslaan nu westerse sancties beginnen te bijten en Russische burgers de gevolgen van de economische recessie aan den lijve beginnen te voelen.

Onder zulke omstandigheden kan Poetin geen massale straatprotesten gebruiken. Een zwaardere straf voor de populaire Navalny had aanleiding voor nieuwe demonstraties kunnen vormen. Tegelijkertijd houdt het Kremlin de activist onder druk. Zo blijft Navalny voorlopig onder huisarrest, totdat het vonnis zal worden ‘uitgevoerd’. Volgens een woordvoerder van de rechtbank kan dat nog tot april duren.