Oud en Nieuw

Schrijfster Pia de Jong verhuisde met haar gezin van Amsterdam naar Princeton, in de Verenigde Staten. Ze schrijft over wat haar opvalt.

Illustratie Eliane Gerrits

Vandaag heb ik een lunchafspraak met een „interessante man”. Hij leidt een van de grootste instellingen in New York, heeft twee secretaresses en reist de hele wereld rond. Hij is in de tachtig en denkt niet aan zijn pensioen. Hier in de Verenigde Staten is het verplichte pensioen illegaal. Het is als een ongrondwettelijke vorm van leeftijdsdiscriminatie verboden. President Reagan was zelf 75 toen hij deze wet tekende. Tijdens zijn verkiezingscampagne zei hij over zijn jongere opponent: „Ik zal mijn tegenstanders jeugd en onervarenheid niet voor politieke doeleinden exploiteren.”

Kennis en ervaring worden hier inderdaad als een voordeel, geen handicap gezien. Het is niet ongebruikelijk journalisten te horen of te lezen die het wereldnieuws van de laatste decennia van hun eigen rapportages en niet van de collegedictaten kennen. Ze hebben de moord op Kennedy, de oorlog in Vietnam en de maanlandingen zelf verslagen. Het nieuwsprogramma 60 Minutes werd meer dan veertig jaar geleid door eindredacteur Don Hewitt. De sterpresentator Mike Wallace werkte nog op zijn 93ste. Hij begon als radioverslaggever in de jaren dertig en interviewde Nixon, Khomeini en Sadat. De televisiepersoonlijkheid Barbara Walters (85) stopte pas deze zomer met haar dagelijkse programma.

Oude mensen zijn deel van mijn dagelijks leven. Bij een boekpresentatie spreek ik twee hoogleraren in de Engelse literatuur, beiden dik in de negentig. De ene was een piloot tijdens de Tweede Wereldoorlog, de andere landde op D-Day in Normandië. Iedere ochtend om acht uur wandelt hun generatiegenoot sterrenkundige Freeman Dyson langs mijn huis naar zijn werk. Daar rekent hij aan het universum en schrijft zijn prachtige essays.

In Nederland moet je carrière zo rond je vijftigste pieken. Dan mag je het hoogstens tien jaar uitzingen, waarna de genadeloze glijvlucht naar het pensioen aanvangt. Boven de zestig is iedereen aan het afbouwen, want het is de hoogste tijd voor de volgende generatie. Het pensioen, ooit bedacht als een welkome verlossing van arbeid voor de oudere mens, heeft een stigma op ouderdom gezet, alsof men officieel wordt afgekeurd om nog verantwoordelijkheid te dragen. Mijn vader werd voor zijn zestigste al met zachte hand de vut ingedrukt. Er moest immers ruimte worden gemaakt voor jonge mensen. Hij was in de kracht van zijn leven en vulde 25 pensioenjaren met zinnige dingen, van vrijwilligerswerk tot zingen in een koor, maar ik weet dat hij zijn werk miste.

Het is veelzeggend dat pensioengerechtigde politici op het Binnenhof mastodonten worden genoemd. Als levende fossielen doen ze de prehistorie van oliecrisis en treinkapingen herleven – mythische tijden die we slechts van korrelige zwart-witbeelden kennen. Alsof Joop den Uyl tussen de Neanderthalers en sabeltandtijgers leefde.

Hillary Clinton zal 69 jaar oud zijn als ze over twee jaar de gooi naar het presidentschap doet. Zou in Nederland Neelie Kroes (73) even serieus worden genomen als lijsttrekker?

Ondertussen wordt onze lunch geserveerd. Obers laveren met opdienschalen tussen de tafeltjes in de New Yorkse club. Mijn afspraak vertelt over zijn werk voor de Verenigde Naties. Dan komt het gesprek op z’n liefdesleven. Hij is duidelijk toe aan wat nieuws. Of ik nog iemand ken. Hij schuift me een briefje toe met de kwalificaties: 35+ staat erop. Meewarig schud ik mijn hoofd. Man, man, je moet je eigen leeftijd een beetje kennen.

Hij neemt het papiertje terug en krabbelt wat verder. Dan schuift hij het briefje opnieuw naar me toe. Ik lees: 35+++.