Column

Jolande Sap: opkomst en ondergang?

Als mens is Jolande Sap beter af, blijkt.

De politica is weer mens geworden. Dat was gisteravond de optimistisch stemmende conclusie van 5 jaar later, het interviewprogramma waarin Jeroen Pauw met (ex-)prominenten terugkijkt op een gesprek dat hij vijf jaar eerder met hen voerde – en op de tijd die ertussen ligt. „Dit is eigenlijk een gesprek over de opkomst en ondergang van een politica”, begon Pauw, waarop zijn gesprekspartner met een brede lach aanvulde: „Maar niet van een mens!”

De haast waarmee ze dat zei maakte nog een beetje wantrouwig: zou ze dat niet vooral zeggen om de schijn op te houden? Om zichzelf uit de put te praten? De ex-politica in kwestie was namelijk Jolande Sap, die in het gesprek van vijf jaar geleden nog energiek en strijdbaar was, als pas aangetreden fractieleider van Groenlinks in de Tweede Kamer. In de verstreken jaren viel ze van haar voetstuk, eerst al bijna door de interne leiderschapsstrijd met Tofik Dibi en daarna echt, door de medewerking aan het Kunduzakkoord, waardoor de Groenlinksfractie halveerde bij de Kamerverkiezingen in 2012.

Toen werd ze er door haar partijgenoten uitgewerkt. Ze verdween van het toneel. Bevrijd, zei ze, maar over de inhoud van haar huidige werk werd gek genoeg met geen woord gesproken.

Misschien was mijn gevoel van wantrouwen ook wel aangewakkerd door de 2doc-documentaire Om de laatste zetel. Het was het slotdeel van het politieke tweeluik van Jaïr Ferwerda – in het eerste deel kreeg vorige week een stel CDA-mastodonten gelegenheid om hun venijn te spuien over het knullige CDA-congres van 2010, nu werd de daaraan voorafgaande verkiezingsstrijd belicht. Featuring: de ondergang van Jan Peter Balkenende, de opkomst van Mark Rutte, de opkomst én ondergang van Job Cohen.

Die laatste kwam als grootste verliezer uit de documentaire: hij stuntelde in de campagne, omdat hij, aldus de terugkijkende talking head Jacques Wallage, daarin een andere Cohen moest zijn dan de Cohen die zichzelf „’s morgens in de spiegel” zag. Pas toen hij zich uit de mal wurmde en weer gewoon de mens Cohen werd, kon hij afstevenen op de bijna-overwinning van de PvdA (één zetel minder dan de VVD van Rutte).

Mooie reconstructie, maar je vroeg je bij die parade van terugblikkende adviseurs en campagneleiders wel af: waarom horen we de hoofdrolspelers eigenlijk niet? Wilden die niet meewerken, omdat het te pijnlijk was? Of zijn ze bewust buiten beeld gehouden, omdat stuurlui-aan-wal scherpere quotes geven?

Hoe het ook zij: het is zonde. Want zo’n terugblik van een hoofdrolspeler voegt wel degelijk iets toe. Dat bewees Jolande Sap – die zo introspectief en zelfreflectief was dat Jeroen Pauw nagenoeg achterover kon leunen. Niet dat het daardoor kleffe of saaie televisie werd: Sap vertelde dat ze er „hard voor gewerkt” heeft om haar politieke val geen kras op haar ziel te laten worden. „Politiek is een mensonvriendelijk bedrijf”, maar de wond was nu geheeld. Haar politieke loopbaan had mooier gekund, „maar dat moet je gegund zijn”. Nota bene, ze zei niet: gegund worden. Want al het gedoe, concludeerde ze, „is nooit tegen mij persoonlijk geweest”. Ze klonk overtuigend, overtuigd, eerlijk. Als mens was ze beter af.