‘Jaarlijks 150.000 doden door giftige slangenbeet’

Dat zei bioloog Freek Vonk in DWDD.

illustratie ruiter janssen

De aanleiding

Het is je gelukt, je hebt 2014 zo goed als overleefd. Je bent niet omgekomen in een auto-ongeluk, je bent niet aangevallen door een zombie en gelukkig ook niet gebeten door een gifslang. Dat laatste veroorzaakt het overlijden van 150.000 mensen per jaar, zei bioloog Freek Vonk deze maand in een college van het televisieprogramma DWDD University. Gaan er echt zo veel mensen dood na de beet van een gifslang? We checken of het klopt.

Waar is het op gebaseerd?

De meeste slachtoffers van slangenbeten vallen in Latijns-Amerika, Azië en Afrika – in gebieden waar giftige slangensoorten het meeste voorkomen. Maar sterven er ook 150.000 mensen aan de gevolgen? Waarschijnlijk zijn het er zelfs nog meer, laat Freek Vonk weten per mail. Hij baseert zijn cijfer op onderzoek van de Franse epidemioloog en slangenexpert Jean Philippe Chippaux. In 2006 schreef Chippaux dat ieder jaar zo’n 5,5 miljoen mensen worden gebeten door een slang, iets minder dan de helft wordt hierdoor vergiftigd en 125.000 mensen sterven aan de gevolgen. Per dag sterven er volgens hem dus zo’n 342 mensen na een giftige slangenbeet. Andere deskundigen schatten dat het aantal slachtoffers nog hoger in, volgens sommigen gaat het om wel 500.000 mensen per jaar, zegt Vonk. Hij zegt dat 150.000 doden een wetenschappelijk verantwoord aantal is.

En, klopt het?

In de meest recente wetenschappelijke literatuur over dit onderwerp komen we verschillende cijfers tegen. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO schrijft op haar website dat er jaarlijks tussen de 20.000 en 94.000 mensen sterven aan de gevolgen van een giftige slangenbeet. Die cijfers zijn in 2010 bekritiseerd in een wetenschappelijk artikel van bioloog John C. Murphy omdat de cijfers van de doden uit Pakistan en India te laag zouden zijn ingeschat, zeker in vergelijking met eerder onderzoek van Chippaux. De WHO heeft inmiddels meer geld vrijgemaakt voor de strijd tegen giftige slangenbeten, ze hebben het nu gecategoriseerd als ‘Most Neglected Disease’.

In het wetenschappelijke tijdschrift PLOS Biology is veel geschreven over giftige slangenbeten. Alle onderzoeken verwijzen naar de cijfers van Jean Philippe Chippaux. Hij geldt als toonaangevend in zijn vakgebied. En hij komt dus uit op 125.000 doden per jaar.

Maar dat zijn er nog geen 150.000.

Dat klopt, zegt Vonk. In een persoonlijk gesprek zou Chippaux hem zelf hebben verteld dat als er rekening gehouden wordt met de slechte registratie in arme landen, we uit mogen gaan van minimaal 150.000 slachtoffers per jaar, schrijft Vonk.

We bellen zelf even met Chippaux, die ook directeur is van een instituut in Parijs waar hij onderzoek naar tropische infecties leidt.

Kunnen we stellen dat er jaarlijks 150.000 mensen sterven na een slangenbeet?

„Ja”, zegt Chippaux telefonisch. Hij legt uit dat we dat cijfer inderdaad nog niet tegenkomen in de wetenschappelijke literatuur, maar als we de bestaande cijfers optellen komen we dicht in de buurt. In Azië sterven er ieder jaar 100.000 mensen na een slangenbeet, in Afrika tussen de 25.000 en 30.000, in Noord-Amerika en Zuid-Amerika 5.000 en in Australië vallen er jaarlijks ongeveer 10 slachtoffers. Dat zijn er nog geen 150.000. Maar omdat de cijfers niet goed worden bijgehouden in Azië en Afrika is het zeker te verwachten dat het er 150.000 zijn, vertelt Chippaux.

Conclusie

Bioloog Freek Vonk zei in DWDD dat er jaarlijks 150.000 mensen sterven na een slangenbeet. In de wetenschappelijke literatuur wordt er gesproken over 125.000 slachtoffers per jaar. Maar als je rekening houdt met het gebrek aan registratie van slachtoffers in Azië en Afrika is 150.000 een zeer waarschijnlijke uitkomst. We beoordelen deze stelling als waar.

Maral Noshad Sharifi

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt