Hoeveel doping kan atletiek nog hebben?

Atletiek is verdorven. Maar anders dan in het wielrennen hebben dopeschandalen de populariteit ervan amper aangetast.

In de hoeveelheid van doping verdachte sporters doet atletiek niet onder voor het wielrennen. Er is één groot verschil: de atletiek heeft niet het verderfelijke aura gekregen. De populariteit – naast zwemmen en turnen tot de Grote Drie behorend van de Olympische Zomerspelen – is amper aangetast. Waar vele sportliefhebbers na de dopingbekentenis van Lance Armstrong zich van de wielersport hebben afgekeerd, blijft atletiek evenredig veel publieke verontwaardiging bespaard.

Een globale terugblik op vijftig jaar schandaalatletiek roept een beeld van een door en door verdorven sport op. Wat te denken van het van overheidswege geregisseerde dopingsysteem in de voormalige DDR. Of de zaak Ben Johnson op de Olympische Spelen in Seoul. De dood van Florence Griffith-Joyner riep alleen maar dopingvragen op. Op de Spelen in Athene sloegen de Grieken Konstantinos Kenteris en Ekaterini Thanou op de vlucht voor dopingcontroleurs.

Je kunt nog lang doorgaan. Met de Balco-affaire in de Verenigde Staten bijvoorbeeld; die ontmaskerde Kelly White, Dwain Chambers, Tim Montgomery en Marion Jones als dopegebruikers. Daarna volgden nog de Operación Puerto en een groot bloeddopingschandaal in Spanje, waarbij ook de naam van de Nederlandse Adrienne Herzog viel. En er waren onthullingen in Jamaica rond Asafa Powell en Victoria Campbell-Brown. Recentelijk is gebleken dat ook Keniaanse langeafstandslopers op grote schaal dope gebruiken.

De laatste schok bracht een reportage van de Duitse televisie teweeg. Die onthulde dat veel Russische atleten aan de verboden middelen zitten, maar worden beschermd door de nationale dopingautoriteit, het nationale dopinglaboratorium, de nationale atletiekbond en uiteindelijk het ministerie van Sport. Bovendien werd aangetoond dat in Rusland relatief gemakkelijk een straf was af te kopen. Het Russische systeem is vooral opzienbarend vanwege de wijdvertakte betrokkenheid – wie weet tot aan president Vladimir Poetin toe.

Wat is de reactie van de internationale atletiekfederatie IAAF? Of van het WADA, verantwoordelijk voor de regelgeving rond doping? De gebruikelijke reflex, dat het schandalig, onbestaanbaar en onacceptabel is. En natuurlijk wordt er nasporing gedaan. De IAAF heeft onmiddellijk de ethische commissie op de zaak gezet en bij WADA is een onderzoekscommissie onder leiding van de voormalige Canadese voorzitter en erkend ijzervreter Dick Pound ingesteld. En het IOC heeft verklaard de kwestie serieus te nemen, wat dat ook moge betekenen.

Maar levert al dat speurwerk iets op? Waarschijnlijk wel, omdat de bewijzen in de Duitse documentaire nogal evident zijn. Er zullen zonder enige twijfel straffen worden uitgedeeld. Maar tot op welk niveau? Zal ook Vitaly Mutko, de Russische minister van Sport worden aangepakt? Goede kans van niet. Of Valentin Balachnitsjev, al 23 jaar voorzitter van de Russische atletiekbond ARAF en zowel councillid als invloedrijk lid van de financiële en marketingcommissie van de IAAF?

Voor Balachnitsjev waren de onthullingen alleen reden tijdelijk terug te treden als bestuurslid van de IAAF, niet om af te treden. Schijnbaar rekent hij op een goede afloop van het onderzoek, om vervolgens ‘gewoon’ terug te kunnen keren op zijn positie. Als voorzitter van de Russische bond is hij ‘gewoon’ nog actief.

Na de Duitse documentaire zou je verwachten, dat de verantwoordelijke trainers voor de duur van het onderzoek op non-actief worden gesteld. Cheftrainer Alexei Melnikov is nog ‘gewoon’ in functie, evenals Vladimir Karazin van wie met een geheime camera opnamen zijn gemaakt terwijl hij atleten in een hotelkamer van verboden middelen voorziet.

Klokkenluiders

De eerste reflexen wijzen erop dat de klokkenluiders, de 800-meterloopster Julija Stepanova (voorheen Rusanova) en haar echtgenoot Vitaly Stepanova, voormalig functionaris van de Russische antidopingautoriteit Rusada, geslachtofferd worden. Coach Karazin heeft al gerechtelijke stappen tegen zijn voormalige pupil en haar man aangekondigd.

De lichtzinnige benadering van de zaak werd vorige week nog eens geaccentueerd door een interview van de Frankfurter Allgemeine Zeitung met Julija Stepanova. Daarin verklaarde de atlete dat zij begin 2013 WADA een brief heeft gestuurd waarin zij meldde dat er sprake was van grootschalig dopegebruik binnen de Russische atletiek. Ze stelde zichzelf als voorbeeld en schreef dat zowel chef-trainer Melnikov als Nicolai Portugalov, voorzitter van de medische commissie van ARAF, haar van het eiwithormoon epo had voorzien. De reactie van WADA: algehele stilte!

De voorzichtige les die kan worden getrokken, is dat IAAF noch WADA in een oplossing van het dopingprobleem in de atletiek geïnteresseerd is. Waarom niet actie ondernomen na Stepanova’s brief uit 2013? En waarom niet harder doorgepakt met voorlopige schorsingen na de Duitse televisie-uitzending? Het heeft er alle schijn van dat de nieuwste onthullingen ‘gewoon’ worden onderzocht en de toekomstige gestraften straks ‘gewoon’ worden toegevoegd aan de 68 atleten die nu een dopingschorsing uitzitten.

Alle onthullingen zijn vooral pijnlijk voor WADA, dat als antidopingagentschap niet in staat blijkt het grootschalige dopegebruik te beteugelen. Je vraagt je af wat het effect is van een organisatie die met vele miljoenen is opgetuigd. Stepanova heeft haar conclusie al getrokken. Tegen de Frankfurter Allgemeine Zeitung zei ze: ‘WADA is een tandenloze tijger.’

En de IAAF, kan die nog met een lethargische houding wegkomen? Wordt het niet tijd voor een grote schoonmaak en herstel van reputatieschade?

De antwoorden moeten worden gegeven door of de Britse oud-atleet Sebastian Coe of de voormalige Oekraïense polsstokhoogspringer Sergei Bubka, die volgend jaar augustus strijden om het voorzitterschap van de IAAF.