Hoe verleid je de kijker?

Tv-series worden steeds vaker gemaakt met aandacht voor detail.

Ook de openingstitels zijn uitgegroeid tot kleine kunstwerkjes.

De camera glijdt over in renaissancestijl geschilderde mensen tegen een gecraqueleerde achtergrond, sommigen half ontkleed. De figuren tonen liefde, verdriet, woede. Ze zweven en lijken los te komen van de achtergrond. Een man tuimelt omhoog, weg van vergeefs graaiende handen. Dan zoomt de camera uit en zie je een reusachtige beschilderde koepel, waarin mensen lijken op te stijgen naar een hel licht. Onverbiddelijk. Weg.

Dit zijn in anderhalve minuut de begintitels van de serie The Leftovers, op dit moment te zien bij betaalzender HBO. En de vraag is: zit de oplossing van deze raadselachtige tv-serie verborgen in de leader? In The Leftovers is twee procent van de wereldbevolking op een dag plots verdwenen: hoe en waarom weet niemand. De willekeur van de verdwijning is een kwellende kwestie.

Goede series gaan vaak over moraal, over goed en slecht. Zo ook The Leftovers. In de serie is het idee van een goddelijke interventie één van de opties, en gaandeweg dringt een onthutsend besef door: niet zij die verdwenen zijn dood en daarmee gestraft voor een onbekende zonde, het zijn de levenden, de achterblijvers, die gestraft zijn. Zij leven in de hel op aarde. De gelukkigen zijn weggevoerd naar de hemel.

Het is een interpretatie die flink wordt gestuurd door het terugkerende introfilmpje met de religieus getinte hemelvaart.

Tv-series worden steeds vaker gemaakt met aandacht voor detail. Inmiddels is ook de leader uitgegroeid tot een kunstwerk met symbolische geladen visuele composities. The Leftovers heeft in dat opzicht perfecte begintitels: de intrigerende symboliek is relevant want die treft het hart van het verhaal, en de vormgeving is van een Michelangelo-eske schoonheid. Dat kan een goede leader doen: de juiste stemming creëren, bewust een boodschap overbrengen en inhoudelijke verbanden leggen.

De traditionele leader, die de personages en acteurs introduceert, wordt zeldzamer. Bij de Emmy-verkiezingen voor technische categorieën op dit onderwerp (‘Main Title Design’) was er dit jaar onder de genomineerde begintitels geen enkele met acteurs. Winnaar True Detective had een esthetische assemblage van beelden van fabrieken, vuur en kruizen geplakt in het silhouet van personages – rompen, gezichten, billen. Een passend voorspel voor de sinistere, religieus gemotiveerde moordzaak in het barre moerasland van Louisiana.

Niet alleen het beeld, ook de muziek wordt abstracter. Oude series als Cheers en Friends vertrouwden voor het overbrengen van een sfeer van verbondenheid vriendschap op popliedjes (Where everybody knows your name en I’ll be there for you). Recente misdaadklassiekers als The Sopranos en The Wire leunden op de suspense in dreigend gezongen popteksten (‘Woke up this morning, got myself a gun’ en ‘Gotta keep the devil way down in the hole’).

Gezongen wordt er steeds minder. Het intro van Dexter, een hoogtepunt in het genre en Emmy-winnaar in 2007, draait om de introductie van het personage, maar heeft ook een vervreemdend tingelend themamuziekje, dat licht swingt op een melodie van ukelele, piano en bouzouki. De keuze voor instrumentale muziek is niet altijd even subtiel. Game of Thrones heeft grafische begintitels – de camera vliegt in vogelvlucht over de maquettes en oude kaarten van een middeleeuwse fantasiewereld – maar de pompeuze, orkestrale klanken verdringen de impact van het beeld. Misschien is dat gewoon het geluid van wreedheid en oorlog.