De computer die een mens verslaat, is nog niet de baas

illustratie marian kamensky

NRC kwam 22 november met een robotspecial waarin een doemdenkende bijdrage van Margriet van der Heijden stond. Ze besprak de ideeën van de filosoof Nick Bostrom over robots. Ik was enigszins van slag na het lezen van het artikel. Vanwaar dat zwartkijken en die angst als het om robots en kunstmatige intelligentie gaat? Of het zover zal komen, hebben we namelijk in eigen hand. Ik ga een stapje terug in de tijd om mijn redenering te onderbouwen.

Nadat de Deep Blue-computer Gari Kasparov had verslagen in een potje schaak plaatste NRC Handelsblad op de voorpagina het bijschrift Wereldkampioen verkwanselt waardigheid, onder een foto van een zichtbaar ontredderde Kasparov. Om deze gebeurtenis te duiden, hield ik mijn studenten aan de TU Delft de volgende vergelijking voor. Ik vertelde dat ik in dezelfde straat woonde als Piet van der Kruk, een Nederlands oud-kampioen gewichtheffen. Stel je voor, zei ik, dat er op een dag een foto van een even ontredderde Piet van der Kruk in de krant had gestaan met het onderschrift Piet van der Kruk verslagen door vorkheftruck. Gelach alom natuurlijk. Ooit was de dag gekomen dat een machine een groter gewicht kon tillen dan de mens, zoals nu de dag was gekomen dat een machine sneller kon rekenen dan een mens. Want dat is precies wat er was gebeurd. Door zijn enorme rekenkracht was Deep Blue in staat op tijd de brute force- berekeningen uit te voeren om Kasparov te ‘verslaan’. In de maanden na het verlies van Kasparov verschenen er onzinnige verhalen over het einde van de schaaksport. Is gewichtheffen geen olympische sport meer? Nou dan.

In een editie van Buitenhof werd de filosoof Jos de Mul ondervraagd door Paul Witteman, waarin onder andere de rol van expertsystemen in de maatschappij aan bod kwam. Ook dat gesprek bleef hangen bij de hoge kunstmatige intelligentie van die systemen. Dat ze beter zouden kunnen rechtspreken dan rechters, bijvoorbeeld. Maar men ging geheel voorbij aan het feit dat zo’n ‘rechtsprekend’ expertsysteem daarmee nog geen rechter is, ook al verslaat het de menselijke rechter in de kennis over en de analyse van wetten en jurisprudentie. Rechter word je alleen maar doordat wij mensen, in de institutionele wereld die we samen hebben opgebouwd, iemand die bevoegdheid toekennen. En zolang we zo’n maatschappelijke bevoegdheid niet aan expertsystemen of robots toekennen, houden we alles in de hand, en is er dus niets aan de hand.

, emeritus professor Informatiekunde