Oudejaarsconferences

Vijf cabaretiers blikken terug op het jaar 2014. En ze hebben het allen moeilijk met één onderwerp: MH17.

foto anp

Wie zich dit jaar wilde wagen aan een oudejaarsconference, stond voor één levensgroot probleem. Want het jaar 2014 valt – komisch of anderszins – niet samen te vatten zonder stil te staan bij de vlucht MH17, die deze zomer werd neergeschoten boven Oekraïne. En alle cabaretiers kennen de cabaretwet die in werking treedt bij grote rampen: hoe langer geleden zo’n gebeurtenis zich voltrok, hoe makkelijker het wordt de zaak te relativeren. Maar hoe groter het aantal slachtoffers was en hoe dichterbij het kwam, des te langer duurt het voordat het gevaar van het ongepaste bagatelliseren geweken is. Kortom: wat stond de oudejaarsconferencier van dit jaar te doen?

Youp van ’t Hek zegt het duidelijk. „Het was een moeilijk jaar”, begint hij. En hij werpt al gauw de vraag op of hij grappen zal maken over de rampvlucht. Om zelf meteen het antwoord te geven: „Dat ga ik niet doen. Het verdriet is te groot, de wond is te vers.” Hij prijst zelfs de manier waarop de overheid het verdriet kanaliseerde: „Geen kwaad woord.” Maar cabaretiers zijn er nu eenmaal niet om overheden of anderen te prijzen. Hij laat die conclusie dan ook snel volgen door enkele raillerende opmerkingen over de bloemen, speelgoedknuffels en rouwdeskundigen („zo’n zalvende zeikerd”) die blijkbaar bij het hedendaagse herdenken niet meer kunnen ontbreken.

Van ’t Hek is ditmaal de oudejaarsconferencier in de traditie die in 1954 is gecreëerd door Wim Kan. Een uur lang keek de eminente cabaretier Kan op Oudejaarsavond terug op het voorbije jaar – op de radio toen nog. En hij had zelfs een tweede primeur. Hij eiste en kreeg van de VARA volledige vrijheid van meningsuiting. In die tijd werd alle gesproken woord door de omroepen nog vooraf gekeurd door een afdeling die Tekstcontrole heette. Een oudejaarsconference van Kan was echter zo’n aantrekkelijk vooruitzicht, dat de VARA door de knieën ging. Met als gevolg dat ook de aan de VARA gelieerde Partij van de Arbeid niet gevrijwaard bleef van een paar milde grapjes.

Wim Kan bleef jarenlang bij de radio en verhuisde pas in 1973 naar de televisie. Toen hij in 1976 voor de tweede keer op de tv optrad, trok dat 7,4 miljoen kijkers – de hoogste score die een oudejaarsconference ooit heeft gehaald. Kan was daarmee de eerste en de laatste die een meerderheid van het volk aan zich bond. Zodra zijn opvolgers aan de beurt waren, verdeelden de kijkers zich prompt over twee kampen: wie Seth Gaaikema bewonderde, kon Freek de Jonge niet luchten of zien – en omgekeerd. Waarna ook Youp van ’t Hek lang niet alle kijkers bleek te bekoren. En dat gold nadien ook voor recentere conferenciers als Jan Jaap van der Wal en (vorig jaar) Theo Maassen.

Zo is de oudejaarsconference langzaam een veel minder druk bekeken evenement geworden. Met zijn vorige conference haalde Van ’t Hek ruim 2,8 miljoen kijkers – heel veel naar huidige tv-begrippen, maar minder massaal dan ooit.

En Van ’t Hek is ook niet de enige cabaretier op Oudejaarsavond. Eerder op de avond biedt RTL4 een alternatief met de rijp-en-groen-grappenmaker Guido Weijers, die evenmin een onbekende in dit genre is. Al in 2006 verscheen hij bij SBS6, waar hij met ruim een miljoen kijkers een succesvolle concurrent voor het VARA-duo Lebbis & Jansen bleek te vormen.

Voor volgend jaar heeft de VARA niemand minder dan Herman Finkers gecontracteerd. Dat wekte bij voorbaat al veel verbazing, omdat Finkers zich nog nooit heeft ingelaten met de actualiteit. „Ik ben benieuwd,” zei Matthijs van Nieuwkerk laatst tegen hem in De wereld draait door. „Ik ook,” antwoordde Finkers.

De oudejaarsconference beperkt zich echter niet meer tot de cabaretiers met tv-zendtijd. Zo zijn er dit jaar nog twee anderen die een theatertournee maken (Sjaak Bral en Dolf Jansen), terwijl een groep schrijvers, acteurs en musici bij Het Zuidelijk Toneel en het Nieuw Utrechts Toneel een verrassende variatie op het genre bedrijft.

En elk van die vijf voorstellingen vat 2014 weer anders samen. Met telkens weer dat ene probleem: MH17.